Friday, February 28, 2014

ប្រើប្រាស់ថ្នាំ Paracetamol ពេលមានផ្ទៃពោះអាចបណ្តាលឱ្យមាន ADHD: សិក្សា



ADHD គឺ ជាលក្ខណៈសញ្ញាវេជ្ជសាស្រ្ត ដែលបណ្តាលឱ្យកុមារមានការលំបាកក្នុងការ អង្គុយស្ងៀម នៅមួយកន្លែងនិង ប្រមូលផ្តុំអារម្មណ៏របស់គេ ។ ជាញឹកញាប់ ក្មេងទាំង នោះ នឹងចាប់ផ្តើមធ្វើអ្វីៗ មួយ មុនពេលគិត នេះវាជាក្តាប៉ះពាល់ដ៏ធំមួយ លើជីវិត ប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ ។

Paracetamol ជា ថ្នាំដែលបានប្រើជាទូទៅច្រើនបំផុត អំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ ដែលយើងទាំងអស់ គា្នរមែងគិតថា មានសុវត្ថិភាពទាំងស្រុងសម្រាប់ទារកដែលមិនទាន់កើត ក៏ប៉ុន្តែយោងតាមការ សិក្សាបានបង្ហញថា Paracetamol អាចបណ្តាលឱ្យមាន ADHD ។

យោងតាមការវិភាគរបស់អ្នកសិក្សាមួយក្រុមពីសាកលវិទ្យាល័យ California ទៅលើម្តាយ និង កុមារ កើតនៅប្រទេស Denmark ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៦ និងឆ្នាំ ២០០២ ចំនួនជាង ៦៤០០០ នាក់ បង្ហញថា ម្តាយដែលបានប្រើ paracetamol មានកូនដែលបានបង្ហាញឥរិយាបថដូចអ្នកដែលមាន ADHD ឬ កូនក្មេងដែលកំពុងប្រើប្រាស់ថ្នាំព្យាបាល ADHD ។  

Paracetamol ត្រូវបានគេរកឃើញថា រំខានដល់ប្រព័ន្ធអរម៉ូន (Hormone) ក្នុងថនិកសត្វ (Mammal) ញ្ញាំងឱ្យក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវគិតថា វាអាចប៉ះពាល់ដល់អ័រម៉ូនដែលជួយដល់ការអភិវឌ្ឍន៏ ខួរក្បាល របស់ទារក ។

សាស្រ្តាចារ្យលោក Philip Asherson ជំានញផ្នែក វិកលម៉ូលេគុល ( molecular psychiatrist) ពីមហា វិទ្យាល័យ King's College London បានថ្លែងថា " វាជាការសំខាន់ ដែលអ្នកប្រើប្រាស់ថា្នំ Paracetamol មិនគួររជំួលចិត្តពីការរកឃើញក្នុងការសិក្សានេះ ហើយផ្លាស់ប្តូរគំនឹតរបស់គេអំពី ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ  paracetamol  នេះ " ។ 

លោកបានថ្លែងផងដែរថា " វាឆាប់ហួសពេកក្នុងការសម្មត់ថា ថ្នាំ paracetamol  បានដើរតួនាទី នៅធ្វើអោយមាន ADHD " ។

Souce: ninemsn (health & welbeing) Author Kimberly Gillan; Approving editor: Rory Kinsella

Saturday, February 22, 2014

Asian fruits, legumes and vegetables grown in Austrlia




















តើជម្ងឺផ្លូវចិត្តជាអ្វី? (What is mental illness?)

តើជម្ងឺផ្លូវចិត្តជាអ្វី?

(ប្រទេសអូស្រ្តាលី) មនុស្សមា្នក់ក្នុងចំណោមមនុស្ស ៥នាក់បាន ជួបប្រទះ នឹងជម្ងឺផ្លូវចិត្ត ហើយពួក យើងទាំងអស់គ្នាក៏អាចនឹងជួបប្រទះជម្ងឺផ្លូវចិត្ត ក្នុងរយៈខ្លះនៃជិវិតរបស់យើងដែរ ។

យោងតាមការស្តួលេខរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោកប្រជាជន ចំនួនជាង ៤៥០លាន នាក់ ទទួលរងគ្រោះពី ជម្ងឺផ្លូវចិត្ត និង ជាច្រើនទៀតមានបញ្ហាផ្លូវចិត្ត។ 


ជម្ងឺផ្លូវចិត្តរួមបញ្ចូលនូវបញ្ហាមួយចំនួនធំ និង រោគសញ្ញាផ្សេងៗគ្នា ។ ទោះជាយ៉ាង ណាក្តី ជម្ងឺផ្លូវចិត្ត ត្រូវបានកំណត់  ជាទូទៅ  ដោយការរួមបញ្ចូល គ្នានូវលក្ខណៈមួយ ចំនួន ដូច ជា គំនិតមិនប្រក្រតី អារម្មណ៍ ឥរិយាបថ និង ការទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកដទៃ ឧទាហរណ៏ ជម្ងឺ *schizophrenia ជម្ងឺធ្លាក់ទឹក ចិត្ត (depression) ជម្ងឺវិកលចរិត (mental retardation)ដោយសារការបំពានការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន ។ ភាគច្រើន នៃជម្ងឺផ្លូវចិត្តទាំងនេះ អាចព្យាបាលបានដោយជោគជ័យ ។ (អង្កការសុខភាពពិភព លោក)

ជម្ងឺផ្លូវចិត្ត គឺ ជាពាក្យសាមញ្ញ ព៌ណនាអំពីជម្ងឺ មួយជំពូក ក្នុងករណីដូចគ្នានឹងជម្ងឺបេះដូង ដែល សំដៅទៅលើជំពូកជម្ងឺមួយ ក្រុម  និង ដំណើរ ការបេះដូងមិនប្រក្រតី ហើយដែលធ្វើអោយ មានការប្រែប្រួលដល់បេះដូង ។

ជម្ងឺផ្លូវចិត្ត (mental illness) ជាបញ្ហាសុខភាព ធ្វើអោយប្រែប្រួលយ៉ាងជាក់ច្បាស់ ដល់របៀប ដែលយើងទទួលអារម្មណ៏ គិត ប្រព្រិត្ត និង ទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកដ៏ទៃ ។ ជម្ងឺផ្លូវចិត្ត ធ្វើអោយ រងទុក្ខខ្លាំងជាអនែកដល់អ្នកជម្ងឺ ក្រុមគ្រួសារ និង មិត្តភ័ក្រ ។

បញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្ត (mental health issues) គឺ រំខានមនុស្សម្នាក់ពីការគិត ការទទួល អារម្មណ៏ ការប្រព្រឹត្ត ក៏ប៉ុន្តែមានកម្រឹតស្រាលជាងជម្ងឺផ្លូវចិត្ត ។ បញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្ត កើត មាន ច្រើនជាទូទៅ រាប់បញ្ចូល ទាំងដែលមិនសូវស្រួល ហើយប្រហែលជា កើតមាន ឡើងជាបណ្តោះ អាសន្ន ដោយសារមាន ព្រឹត្តកម្មពីអាការៈតានតឹងក្នុងចិត្ត ។ 

ទោះជាបញ្ហាសុខភាព មានសភាពមិនធ្ងន់ធ្ងរដូចជម្ងឺផ្លូវចិត្តក្តី ក៏ប៉ុន្តែវាអាចបណ្តាលអោយទៅជា ជម្ងឺផ្លូវចិត្តប្រសិនបើគ្មានការយកចិត្តទុកដាក់ ឬ ការយកចិត្តទុកដាក់មិនមានប្រសិទ្ធភាព ។ 


សុខភាពផ្លូវចិត្ត គឺ ជាស្ថានភាពមួយនៃសុខុមាលភាព ដែលក្នុងនោះបុគ្គលម្នាក់ដឹង អំពីសមត្ថភាពផ្ទាល់ខ្លួនថា គេអាចដោះស្រាយជាមួយសម្ពាធធម្មតានៃជីវិត ធ្វើការ ប្រកបដោយផលិតផលភាព និង អាចចូលរួមចំណែកផ្តល់នូវផលប្រយោជន៏ ក្នុងសហគមន៍របស់គាត់ ។ នៅក្នុងដ៏ន័យវិជ្ជមានទាំងនេះ សុខភាពផ្លូវចិត្ត គឺ ជាគ្រឹះ នៃសុខុមាលភាពរបស់មនុស្សគ្រប់ៗរូប និង ការប្រព្រឹត្តទៅដោយមានប្រសិទ្ធិភាព សហគមន៍និមួយៗ ។ (អង្គការសុខភាពពិភពលាក)

ប្រភេទនៃជម្ងឺផ្លូវចិត្ត (types of mental illness) 

ជម្ងឺផ្លូវចិត្តមានច្រើនជំពូក ហើយសភាព និង កម្រឹតធ្ងន់ធ្ងរនៃជម្ងឺ គឺ ខុសប្លែកៗគ្នា ។ ប្រភេទចំបង នៃជម្ងឺផ្លូវចិត្ត គឺ ជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត (depression) ជម្ងឺថប់ថប់បារម្ភ (stress) វិបល្លាសផ្លូវចិត្តប្រែប្រួល ខ្ពស់ទាប (mood swing) វិបល្លាសនៃបុគ្គលិកលក្ខណៈ (personality disorders) វិបល្លាសនៃការបរិភោគ (eating disorders) ។ ជម្ងឺផ្លូវចិត្តដែលសាមញ្ញបំផុត គឺ វិបល្លាស នៃការថប់បារម្ភ និង វិបល្លាសនៃការធ្លាក់ទឹកចិត្ត ។

ខណៈដែលយើងទាំងអស់គ្នាបានជួបប្រទះនូវអារម្មណ៏តានតឹង ភ័យខ្លាច ឬ ព្រួយ ពេលខ្លះវាមាន សភាពធ្ងន់ធ្ងរ ហើយបានក្លាយទៅជាការរំខានដ៏លើសលុប នោះអាចបណ្តាលអោយជម្ងឺផ្លូវចិត្ត កើតឡើង ហើយវានឹងធ្វើអោយយើងពិបាក ក្នុងការដោះស្រាយរាល់សកម្មភាពពីមួយថ្ងៃទៅ មួយថ្ងៃ ដូចជាការងារ ការកំសាន្តនៅពេលទំនេរ និង ការរក្សាចំណងទាក់ទង ។ 

ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ចំពោះបុគ្គលដែលមានវិបល្លាសធ្លាក់ទឹកចិត្ត គេប្រហែលជាគ្មានសមត្ថភាព ចាកចេញពីដំណេក ឬ ថែទាំខ្លួនឯងបាន ។

ចំពោះបុគ្គលដែលមានវិបល្លាសថប់បារម្ភប្រាកដណាមួយ គេប្រហែលជាសម្ថភាពចាកចេញពីផ្ទះ ឬ ប្រហែលជាមានទម្លាប់ចាំបាច់ណាមួយ ដើម្បីជួយបន្ធូរការភ័យខ្លាចរបស់គេ។

មានកម្រឹតតិចតួចណាស់ ដែលជម្ងឺផ្លូវចិត្តទាក់ទងនឹងរោគចិត្ត ក្នុងនោះរួមបញ្ចូលទាំង ជម្ងឺបែកខ្ញែក សា្មរតី និង វិបល្លាសប្រែប្រួលអារម្មណ៏ខ្ពស់ទាប ។ បុគ្គលដែលមានពិសោធ និង ព្រឹត្តិការណ៏ រោគ ចិត្តយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបាត់វងភាពប្រាកដនិយម និង ដឹងយល់ថាពិភពរបស់គេគឺផ្សេងពីធម្មតា ។ សមត្ថភាពរបស់គេក្នុងការគិត ទទួលអារម្មណ៏ និង ពិភពនៅជុំវិញរបស់គេ មានប៉ះពាល់ជា មហិមា ។ 

ព្រឹតិ្តការណ៏នៃចិត្តរោគ អាចទាក់ទងទៅនឹងភាពភាន់ភាំងគំនឹត ដូចយ៉ាង មានជំនឿលើការធ្វើទុក្ខ បុកម្នេញ ការប្រព្រឹត្តខុសឆ្កង និង ការថ្កំថ្កើនរុងរឿង ។ វាក៏អាចជាប់ទាក់ទងនឹងការស្រមើលស្រមៃ
ដែលបណ្តាលអោយមនុស្សមា្នក់មើលឃើញ ស្តាប់ ទទួលក្លឹន ទទួលរស់ជាតិពីវត្ថុអ្វីម្យ៉ាង ដែលការ ពិតទៅ គឺ គ្មានវត្ថុទាំងនោះនៅទីនោះឡើយ ។

ព្រឹតិ្តការណ៏នៃចិត្តរោគអាចជាការគម្រាមកំហែងនិងច្របូកច្របល់សំរាប់អ្នកដ៏ទៃ។ អកប្បកិរិយា នេះ គឺ ពិបាកនឹងយល់ដឹង ចំពោះអ្នកដែលមិនធ្លាប់បានដឹង ឬ យល់អំពីជម្ងឺផ្លូវចិត្ត ។ 


*Schizophrenia គឺ ជម្ងឺខួរក្បាលស្មុគស្មាញមួយ ត្រូវបានកំណត់ដោយការរំខានដល់ការគិត អារម្មណ៍ និង ភាពភាន់ភាំងគំនឹតក្នុងការយល់ឃើញពីការពិត ។ រោគសញ្ញានៃជម្ងឺ  schizophrenia ប្រែប្រួល យ៉ាងទូលំទូលាយ ក្នុងនោះប្រហែលជាអាចរួមបញ្ចូលទាំងអាការៈសញ្ញាមួយចំនួន ទៀតដូចជា ការស្រមើលស្រមៃ (Hallucination) ការបែកខ្ញែកគំនឹត (delusions) ការគិត និង ការចងចាំ អន់ ថយ ការដកខ្លួនចេញពីសង្គម កង្វះការលើកទឹកចិត្ត ។ មនុស្សដែលមានជម្ងឺ  schizophrenia មានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការធ្វើអត្តឃាត ។ Schizophrenia មិនមែនជាបុគ្គលិក លក្ខណៈបំបែក ។ (Better Health Channel)


Source:
WHO Mental Disorders topic, 
WHO Mental Health: Strengthening our response
Better Health Channel - Schizophrenia 

Monday, February 17, 2014

កាយវិភាគសាស្ត្រនៃរាងកាយមនុស្ស ភាគ ១ - (ប្រព័ន្ធចលនាឈាមរត់)

រាងកាយពឹតៗ របស់មនុស្ស - របស់អ្នកដែលបានលាលោកទៅហើយ (ដោយសារជម្ងឺ) បានការបរិច្ចាគសម្រាប់វិទ្យាសាស្រ្ត ឬ ក្នុងគោលបំណងការសិក្សា






Sunday, February 16, 2014

តើជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តជាអ្វី?

ខណៈដែលមូលហេតុពិតប្រាកដនៃជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តមិនត្រូវបានគេស្គាល់ថា វាបណ្តាលមកពីមូល ហេតុណាមួយនោះ ប៉ុន្តែបញ្ហាមួយចំនួន ដែលអាចត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍន៏ របស់ជម្ងឺនេះ។ ជាទូទៅជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត មិនមែនកើតឡើងពីព្រឹត្តិការណ៍តែមួយទេ ប៉ុន្តែវាបណ្តាល មកពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗ មួយចំនួន និងបញ្ហាដែលបានកើតមានឡើងជាយូរមក ហើយ ឬ កត្តាផ្ទាល់ខ្លួនផ្សេងៗ ទៀត (Beyond Blue)

តើជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តជាអ្វី?

ពាក្យ Depression ត្រូវបានគេប្រីប្រាស់ជាទូទៅ ក្នុងការព៌ណនា អំពីភាពព្រួយចិត្ត ដែល យើង ទាំងអស់គ្នា ពិសោធ ក្នុងពេលណាមួយ នៅក្នុង ជីវិតរបស់យើង ហើយវាក៏ជាពាក្យមួយ បានប្រើ ប្រាស់ក្នុងការ ព៌ណនា អំពីជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តមួយ ចំនួន ដែលអាចសម្គាល់តាមភិនភាគបាន ។
ជាការសំខាន់ ដែលយើងត្រូវយល់អំពីភាពខុស គ្នារវាងភាពមិនសប្បាយចិត្ត និង ភាពព្រួយចិត្ត ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ  ហើយនិងអាការៈរោគ នៃជម្ងឺ ធ្លាក់ទឹកចិត្ត ។

នៅក្នុងស្ថានភាពតានតឹងដូចជា បាត់បង់អ្នកជាទីស្រឡាញ់ ឬ គ្រួសារបែកបាក់ ឬ ការខកចិត្ត យ៉ាងខ្លាំង ឬ មិនបានសម្រចក្នុងការបំពេញការងារអ្វីមួយ ជាទូទៅ មនុស្សភាគច្រើនតែងតែមាន អារម្មណ៏មិនសប្យាយ ឬ ព្រួយចិត្ត ។ នេះជាព្រឹត្តកម្មផ្លូវចិត្តសមស្របមួយពាក់ព័ន្ធទៅនឹងស្ថានភាព ដែលបានកើតមានឡើង ហើយជាធម្មតា ព្រឹត្តកម្មផ្លូវចិត្តមានរយៈពេលកំណត់ ។ ព្រឹត្តកម្មផ្លូវចិត្ត ទាំងនេះ មិនត្រូវបានចាត់ទុកជាជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តនោះឡើយ តែវាជាចំណែកមួយនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ។

យោងតាមការស្រាវជ្រាវបានចង្អុលបង្ហាញថា បន្តភាពនៃការលំបាក ឬ ការបូករួមបញ្ចូលគ្នានៃ ព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗ មួយចំនួន ដែលអាចជា"គន្លឹះ" (Triggers) បង្កឱ្យកើតមានជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ជា ពិសេសចំពោះបុគ្គលទាំងឡាយដែលស្ថឹតនៅក្នុងស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ ដោយសារតែបទពិសោធន៍ អាក្រក់អតីតកាល ឬ ជាកត្តាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេទាំពួង ។

ជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តមានភាពធ្ងន់ធ្ងរជាអនេក ហើយជាភាពទុក្ខព្រួយដែលមានគ្រោះថ្នាក់ដ៏ពិតប្រាកដ មួយ ដល់ជីវិត និង សុខមាលភាពរបស់មនុស្ស ។

សញ្ញានិងរោគសញ្ញា (Signs and Symptoms)

មនុស្សគ្រប់រូប ប្រហែលជាបានឆ្លងកាត់ ឬ អាចឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍មួយចំនួននៃរោគសញ្ញាម្តង ម្កាល (ដូចមានព៌ណនាខាងក្រោម) នោះមិនមានន័យថាគេទាំងពួង គឺ ទទួលអារម្មណ៏ធ្លាក់ទឹកចិត្ត ហើយចំពោះអ្នកដែលមានជម្ងឺធ្លាក់ទឹកនោះក្តី មិនបានជួបប្រទះនឹងរោគសញ្ញាទាំងអស់នោះឡើយ 

ពាក់ព័ន្ធនឹងឥរិយាបថ (Behaviours)
  • មិនចេញទៅក្រៅផ្ទះទៀតទេ - ការដកខ្លួនរបស់គេ (Self-isolation) ពីសកម្មភាពសង្គម និង ពិភពខាងក្រៅ ពីក្រុមគ្រួសារ និង មិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធ
  • សំអាងលើគ្រឿងស្រវឹង និង ថ្នាំសណ្តំ
  • បាត់បង់ចំណាប់អារម្មណនៅក្នុងការងារ
  • បាត់បង់នូវចំណង់ចិត្តធ្វើសកម្មភាពនានា ដែលធ្លាប់បានធ្វើអោយសប្បាយពីមុន
  • បញ្ហាក្នុងការផ្តោត ឬ ប្រមូលផ្តុំអារម្មណ៍

ពាក់ព័ន្ធនឹងអារម្មណ៍ (Feelings)
  • ហួសហេតុពេក
  • បន្ទោសខ្លួន
  • ឆាប់ខឹងឆេវឆាវ
  • ខកចិត្ត
  • ខ្វះទំនុកចិត្ត
  • មិនសប្បាយចិត្ត
  • ខ្វះការសម្រេចចិត្ត
  • ទុក្ខវេទនា
  • ទុក្ខព្រួយ

ពាក់ព័ន្ធនឹងគំនិត (Thoughts)
  • ខ្ញុំពិតជាអ្នកបរាជ័យមួយរូប
  • វាជាកំហុសរបស់ខ្ញុំ
  • គ្មានរឿងល្អអ្វីមួយដែលធ្លាប់មានកើតឡើងចំពោះខ្ញុំ
  • ខ្ញុំពិតជាមនុស្សដែលគ្មានតម្លៃទេ
  • គា្មនប្រយោជន៏ណាមួយគួរបន្តជីវិតរស់នៅនេះ
  • មនុស្សដែលនៅជុំវិញខ្លួនខ្ញុំ នឹងរីករាយប្រសិនបើគ្មានរូបខ្ញុំ

ពាក់ព័ន្ធនឹងរាងកាយ (physical)

  • អស់កម្លាំងគ្រប់ពេលវេលា
  • ឈឺមិនឈប់ឈរ
  • ឈឺក្បាល និង ឈឺសាច់ដុំ
  • លំបាកក្នុងការទទួលទានដំណេក ឬ គេងជ្រុលលើសលប់ជាងធម្មតា
  • ការបាត់បង់ ឬ ការផ្លាស់ប្តូរចំណង់ក្នុងការបរិភោគអាហារ
  • ស្រកទម្ងន់ឬកើនទម្ងន់ហួសហេតុ



Source

Beyond Blue  (Depression & Anxiety): What causes depression- Signs & Symptoms

Mental Health in Multicultural Australia : What is s depressive disorders :

ការថប់បារម្ភ (Anxiety)

សង្ឃឹមថាប្រីយមិត្តរីករាយនឹងឈុតវីដេអូ (២ នាទី ៤៨ វិនាទី) នេះ ស្តីអំពី

"តើការថប់អារម្មណ៏ជាអ្វី?" 


ការថប់បារម្ភ គឺ មានសភាពធ្ងន់ធ្ងរជាង អារម្មណ៍តានតឹងផ្លូវចិត្ត ឬ ការព្រួយបារម្ភ ។ ការថប់បារម្ភ គឺ នៅពេលអារម្មណ៍ថប់ទាំងនេះ មិនស្រកស្រាន្តទៅវិញ - ជាលក្ខខណ្ឌដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលធ្វើឱ្យវាមានការ លំបាកសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ដោះស្រាយជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់គេ ។

មនុស្សដែលបានជួបប្រទះការថប់អារម្មណ៍ទាំងនេះ នឹងជម្រាបជូនលាកអ្នកអោយបានជ្រាបថា "វាមិនមែនជាអារម្មណ៍ធម្មតាមួយ ដែលអាចគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងងាយស្រួលនោះឡើយ"   ។

Friday, February 14, 2014

បម្រើការងារនៅក្នុងមណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ - ភាគ២


ទស្សនៈរបស់ខ្ញុំ

"Nurse is a back's breaking job and the brain may work over time most of the time but it is worthwhile - knowing you can make the differences to many others who cannot help themselves"

អត្ថបទនេះ ស្តីអំពីបទពិសោធន៍ ដែលខ្ញុំបានធ្លាប់ឆ្លងកាត់ បានជួបប្រទះ និង បានទទួល (ការងារ) ជាបុគ្គលិកម្នាក់បម្រើការ ងារ នៅក្នុងមណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ (Aged care facility) និង មណ្ឌល ថែទាំអ្នកជម្ងឺធ្ងន់ធ្ងរ (Acute setting)

មណ្ឌលថែទាំអ្នកជម្ងឺធ្ងន់ធ្ងរ  (Acute setting) គឺ សំដៅទៅលើអ្នកជម្ងឺមួយចំនួនធំ ដែលបានទទួលការ ព្យាបាលនៅមន្ទី ពេទ្យ ប៉ុន្តែមិនទាន់ជាសះស្បើយយ៉ាងពេញលេញពីជម្ងឺឡើយ ឬ តម្រូវការកម្មវិធីស្តារផ្នែកចលនាឡើងវិញ ។

អាស្រ័យលើទំហំ (បរិវេណទីតាំង) នៃមណ្ឌលនិមួយៗ សេវាកម្ម ដែលអាចផ្តល់ជូនសម្រាប់សេចក្តី តម្រូវការរបស់អ្នកដែលមានបំណងចូលមកស្នាក់នៅ អាចខុសប្លែកពីគា្ន ។ជាទូទៅ មណ្ឌលថែទាំ មនុស្សចាស់ផ្តល់សេវាកម្ម ២៤ ម៉ោង លើ ២៤ ម៉ោង ៧ថ្ងៃក្នុងមួយអាទឹត្យ ។ 

ភាគច្រើនៃមណ្ឌលថែទាំ សាងសង់អគាររបស់គេ យោងទៅតាមសេក្តីតម្រូវការរបស់គេ ហើយ អគារទាំងនោះ ត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៣ ផ្នែក ដូចមានរៀបរាប់ខាងក្រោមៈ-
  • Hostel - ជាកន្លែងការស្នាក់នៅសេវនៈមួយ ដែលមានគ្រែតុទូកៅអី និង បន្ទប់ទឹករួមមួយ (ប្រើ ប្រាស់ជាមួយអ្នករស់នៅបន្ទប់ជាប់គ្នា) និង បន្ទប់ទទួលទានអាហារសហគមន៍  ជាធម្មតា មានបន្ទប់ឯកជនមួយចំនួនផងដែរ ស្ថឹតនៅផ្នែកមួយក្នុងបរិវេណនៃអគារនោះ ។ ២​​/៣ នៃអ្នក ស្នាក់នៅទីកកន្លែងនេះ អាចបំពេញការងារធម្មតាប្រចាំថ្ងៃរបស់គេ (Activities of daily living) និង ការគាំររបស់ជំនួយការគិលានុបដ្ធាកម្តងម្កាល ពេលឈឺឬមានបញ្ហា ផ្នែកចលនាណាមួយ បានកើតឡើង (ការថែទាំកម្រឹតទាប) ។ ១/៣ ទៀត ត្រូវការគាំទ្ររបស់ជំនួយការគិលានុ បដ្ធាកទាំងស្រុង (full physical assistance) ក្នុងការបំពេញការងារប្រចាំថ្ងៃរបស់គេ (ការថែទាំ កម្រឹតមធ្យម) ហើយ មួយចំនួនតូចទៀត ត្រូវការការថែទាំកម្រឹតខ្ពស់ ដោយសារស្ថានភាព សុខភាពដុនដាប ដូចជាការថែទាំដើម្បីធ្វើអាយធូរស្រាលពីការឈឺចាប់ (Palliative care) ឬ តាមសំណូមពររបស់ក្រុមគ្រួសាររសប់គេ ។ 

  • ផ្ទះថែទាំកម្រិតខ្ពស់ - High level care homes (ពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាផ្ទះថែទាំ - Nursing homes) ។ អ្នកស្នាក់នៅក្នុងអគារ ឬ ផ្ទះនេះ មិនមានលទ្ធភាពក្នុងការថែទាំខ្លួនគេ បាននោះឡើយ ។ គេទាំងអស់គ្នារំពឹងទាំងស្រុងទៅលើជំនួយការគិលានុបដ្ធាក ទាំងផ្នែក សំអាតអានាម័យផ្ទាល់ខ្លួន ការបរិភោគ ការបន្ទរបង់ ការសម្រាក ការធ្វើចលនា ។ ល ។
  • អគារថែទាំពិសេស (Special Care Unit) ដែលទូទៅបានហៅថា អគារសន្តិសុខ (Secured unit) ជាអគារមួយធម្មតា ប្រកបដោយសោភ័ណ្ឌភាពមានដីធំទូលាយ សួនច្បារ កន្លែងអង្គុយ លេង ឡោព័ទ្ធដោយរបងសុវត្ថិភាព ហើយច្រកទ្វាចេញចូលត្រូវបញ្ចូល លេខកូដ ។ អ្នកស្នាក់ នៅក្នុងអគារនេះ ភាគច្រីនជាអ្នកមានជម្ងឺវង្វែង 

នេះជាអត្ថបទកាសែតមួយចុះផ្សាយនា ថ្ងៃទី ០៦ មករា ឆ្នាំ ២០១៤ ដោយ Herald Sun's News មានចំណងជើងថា "Nurses deserve more than respect. They must be kept safe"


 


បម្រើការងារនៅមណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ (Working in aged care facility)

ការផ្លាស់ប្តូរប្រជាសាស្ត្រ (Changing demographics)

ទន្ទឹមនឹងអាយុចូលនិវត្តន៍ និង ការជឿនលឿននៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្រ្តវេជ្ជសាស្រ្ត ប្រជាជន បានរស់នៅយូរជាងជំនាន់មុនៗ ជាពិសេសក្រុម Baby Boomer ។ ក្ក្រុមនេះ បានកំពុងផ្លាស់ប្តូរ សង្គមជាថ្មីម្តងទៀត ដោយបង្កើននូវតម្រូវការលើគ្រប់វិស័យ ទាំងផ្នែកសាងសាងមណ្ឌល ការ ពង្រីកសេវាកម្ម កម្មករ និង បុគ្គលិកថែទាំគ្រប់កម្រឹតថ្នាក់ ។

Baby Boomer គឺ សំដៅទៅលើ មនុស្សម្នាក់ ដែលកើតក្នុងអំឡុងពេលប្រជាសាស្ត្រ ដែល ចំនួនទារកមានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៤៦ និង ឆ្នាំ ១៩៦៤  

(អូស្ត្រាលី) តាមការប៉ាន់ស្មានចំនួន Baby Boomer មានប្រហែលជាង ៤ លាននាក់  ។ 

ការថែទាំមនុស្សចាស់ ឬ Gerontic Care (adj. មានន័យថា "នៃ" ឬ "ទាក់ទងទៅនឹងដំណាក់កាល ចុងក្រោយនៃជីវិត" ។  ពាក្យនេះ បានមកពីភាសា "គ្រិក " gerōn និង geront មានន័យថា "បុរស ចាស់" ។  បច្ចុប្បន្ននេះ ការថែទាំមនុស្សចាស់ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា ជា ផ្នែកពិសេសមួយនៃការ ថែទាំ និង វិជ្ជាជីវៈជំនាញមួយ ។ 



អ្វីដែលជាកម្មករថែទាំមួយដែលមានអាយុ? (What is an aged care worker?)

គឺ ជាសកម្មភាពត្រូវបានកំណត់សម្រាប់កម្មករថែទាំម្នាក់ៗ ក្នុងការផ្តល់ការគាំទ្រដល់មនុស្សចាស់ ឬ មនុស្សដែលមានសុខភាពទន់ខ្សោយទ្រុធទ្រោម ដើម្បីធ្វើឱ្យគុណភាពនៃជីវិតរបស់ពួកគេ បានប្រសើរឡើងវិញ ។ 

(គំនិតផ្ទាល់ខ្លួន) លក្ខណៈសម្បត្តិចាំបាច់ ៣ សម្រាប់អ្នកបំរើការងារនៅក្នុងឧស្សាហកម្មថែទាំ មនុស្សចាស់ គឺ ក្ដី មេត្តាករុណា (Compassion)ការអត់ធ្មត់ (Patience) និង ការយល់ចិត្ត (Empathy) ដែលសំដៅទៅលើការផ្តល់សេវាកម្មថែទាំ និង ចំណាប់អារម្មណ៏អំពីកិច្ចការ និង ការ ធ្វើការជាមួយសហគមន៍មុនុស្សចាស់ ។

បុគ្គលិកបម្រើការងារនៅក្នុងមណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ រួមមានៈ
  • វេជ្ជបណ្ឌឹត
  • គិលានុបដ្ធាក និង គិលានុបដ្ធាយិកា
  • ជំនួយការគិលានុបដ្ធាក (Assistant in Nursing)
  • អ្នកជំនាញផែ្នកចលនា (Physiotherapist)
  • ជំនួយការផ្នែកចលនា (Physio Aid)
  • អ្នកជំនាញផ្នែកម្ហូបអាហារ (Dietitian)
  • ភ្នាក់ងារផ្នែកសង្គមកិច្ច (Social worker)   
  • ភ្នាក់ងារផ្នែកសុខុមាលភាព (Welfare officer)
  • ភ្នាក់ងារផ្នែកសកម្មភាពសង្គម (Activities officer)
  • ផ្នែកផ្គត់ផ្គងម្ហូបអាហារ អនាម័យ បោកគក ថែទាំអគារ និង សួនច្បារ ។ ល ។

(ក្នុងអត្ថបទនេះ) គិលានុបដ្ធាក និង គិលានុបដ្ធាយិកា ដែលមានសញ្ញាប័ត្រ (Diploma in Nursing) ដែលបានទទួលស្គាល់ជា "Enrolled Nurse Division 2, with medication endorsement - សិក្សារយះ ពេល ១៨ ខែ" ។ គិលានុ បដ្ធាក និង គិលានុបដ្ធាយិកា ដែលមានបរិញ្ញាប័ត្រ (Bachelor in Nursing)  ដែល បានទទួលស្គាល់ជា "Registered Nurseសិក្សារយះពេល ៣ ឆ្នាំ" ។


ព៌តមានបន្ថែម អំពីតំបន់ពិសេសនៃការអនុវត្ត សូមចុច -> Victoria Government Health Information


Source:
Wikipedia - Baby Bommers : is a person who was born during the demographic Post–World War II baby boom between the years 1946 and 1964.
Google search - Gerontic : relating to old age, elderly people
http://www.health.vic.gov.au/nursing/furthering/speciality/aged

    Thursday, February 13, 2014

    អំពីមណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ (About Aged Care Facility)

    មណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ (Aged Care Facility)

    ជាទូទៅមណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ ផ្ដល់នូវសេវាកម្មថែទាំដល់ប្រជាជនវ័យចំណាស់ ដែល មិនត្រូវការថែរក្សា ឬ មនុស្សចាស់ ដែលតម្រូវឱ្យមានការថែរក្សាកម្រឹតទាប (low level care) ការថែ ទាំកម្រឹតខ្ពស់ (high level care) ការថែទាំអ្នកជម្ងឺវង្វេង (Dementia) ការថែទាំដើម្បី ឱ្យបានធូរស្រាល ពី ការឈឺចាប់ (Palliative Care - ភាគច្រើននៃការថែទាំប្រភេទនេះ គឺ សម្រាប់ដំណាក់កាលចុង ក្រោយនៃជិវិត) និង ការថែទាំក្នុងពេលសម្រាកបណ្តោះអាសន្ន (Respite Care - រយះពេលស្នាក់ នៅអាចចាប់ ពី  ២ សបា្តស៏ ទៅ ១ ខែ ឬ អាចស្នាក់នៅ យូរជាងនេះទៅទៀត តាមសេចក្តីតម្រូវការ របស់បុគ្គលមា្នក់ៗ ឬ តាមការសន្មត់របស់ក្រុមគ្រួសាររបស់គេ) ។

    បច្ចុប្បន្ននេះ ភាគច្រើននៃមណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ (Aged care facilities) បានពង្រីកសម្ថភាពនៃ សេវកម្មរបស់គេយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ ការសាងសងបន្ថែមនូវអគារខ្ពស់ ឬ ទាប   ជាច្រើន ដែល មានលក្ខណៈ ប្រភេទជាការរស់នៅចូលនិវត្តន៍ (Retirement living)  ដូចជាភូមិចូលនិវត្តន៍ (Retirement Village) ជាប្រភេទ វីឡា (Villas) អគារផ្ទះល្វែង (Apartments) និង អគារផ្ទះល្វែង ដែល ផ្តល់ជូននូវសេវាកម្មបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗ ទៀត (Serviced apartment) ។ 


    Holy Spirit Home (Carseldine) 
    ភូមិចូលនិវត្តន៍ (Retirement Village)

    អ្នកស្នាក់នៅតាមរយះការចូលនិវត្តន៍ រីករាយក្នុងការរស់នៅឯករាជ្យរបស់គេ ហើយដែលត្រូវបាន គាំទ្រគ្រប់ពេលវេលាពីមណ្ឌលផងដែរ ។ ប្រសិនបើមានសេចក្តីតម្រូវការណាមួយ បានកើតឡើង ភ្លាមៗដោយយថាហេតុ  គេក៏អាចមានជម្រើស ក្នុងការថែទាំបន្ទាប់បន្សំចាំបាច់ អាស្រ័យលើសា្ថន ភាពសុខភាពជាក់ស្តែង ។ កម្មវិធីការថែទាំដែលផ្តល់ជូននេះ អាចសម្រាប់ ពេលខ្លី និង សម្រាប់ រយៈពេលវែង ។ 

    សេវាកម្ម រួមមាន ៖
    • កម្មវិធីថែទាំយ៉ាងទូលំទូលាយ ២៤ ម៉ោង / ២៤ ម៉ោង សម្រាប់ការគាំទ្រនៅក្នុងគេហដ្ធានផា្ទល់ ខ្លួនរបស់គេ
    • ផ្នែកគេហកិច្ច 
    • ការផ្គត់ផ្គងម្ហូបអាហារ 
    • ការបោកគក់
    • ការងារថែទាំជួសជុលផ្ទះ ឬ អគារ 
    • និង សេវាកម្មថែទាំសម្រាកបណ្តោះអាសន្នរយះពេលខ្លី ។

    ការថែទាំកម្រឹតទាប (Low level care)

    ពីដើមឡើយ អ្នកដែលទទួលការថែទាំកម្រឹតទាប គឺ ភាគច្រើនជាអ្នកមានវ័យចំណាស់ បានចូល វិវត្តន៏ មានបញ្ហាសុខភាពខ្លះ ក៏ប៉ុន្តែមិនជាធ្ងន់ធ្ងរ អ្នកខ្លះទៀតមានជម្ងឺធ្ងន់ធ្ងរ ហើយមួយចំណែក តូច គឺគេពេញចិត្ត និង រីករាយក្នុងការរស់នៅឯករាជ្យរបស់គេ (មិនចង់ធ្វើជាបន្ទុកកង្វល់ដល់កូន របស់គេមួយ) ។

    អ្នកទទួលការថែទាំកម្រឹតទាប គឺ ស្នាក់នៅអគារមួយដោយឡែក ដែលហាក់ប្រៀបបានទៅនឹង សណ្ធាគារ (Hostel - ជាកន្លែងការស្នាក់នៅសេវនៈមួយ មានគ្រែតុទូកៅអី និង បន្ទប់ទឹក រួម មួយ (ប្រើប្រាស់ជាមួយអ្នកនៅបន្ទប់ជាប់គ្នា) និង បន្ទប់ទទួលទានអាហារសហគមន៍ ។ 

    ជាធម្មតា មានបន្ទប់ឯកជនមួយចំនួនផងដែរ ស្ថឹតនៅផ្នែកមួយក្នុងបរិវេណនៃអគារនោះ 

    ការថែទាំកម្រឹតទាប ជាទូទៅ ផ្តល់បន្ទប់ស្នាក់នៅ និង ការថែទាំផ្ទាល់ខ្លួន ដែលមានរួម បញ្ចូលទាំង ការស្លៀកពាក់ និង ការថែទាំផ្នែកអានាម័យ និង ការថែទាំម្តងម្កាលនៅពេលឈឺ ។

    ការថែទាំកម្រឹតខ្ពស់ (High level care)

    ផ្ទះថែទាំកម្រិតខ្ពស់ - High level care homes (ពីមុន ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាផ្ទះថែទាំ - Nursing homes) 

    សេវាកម្មការថែទាំកម្រឹតខ្ពស់នេះ គឺ ផ្តល់នូវការថែរក្សាសម្រាប់មនុស្ស ដែលមានបញ្ហាសុខភាព ដុនដាប ហើយដែលត្រូវការថែទាំជានិរន្ត ។

    សេវកម្មនៃការថែទាំកម្រឹតខ្ពស់ចែកចេញជា ២ ប្រភេទ 

    • សេវាកម្ម  ដែលផ្តល់ទៅឱ្យ អ្នកស្នាក់នៅទាំងអស់
    • និង សេវាកម្ម ដែលត្រូវបានផ្តល់ទៅឱ្យអ្នកស្នាក់នៅ តម្រូវការថែទាំកម្រិតខ្ពស់

    សេវាកម្ម ដែលបានផ្តល់សម្រាប់អ្នកស្នាក់នៅទាំងអស់ គឺ មិនមានការចំណាយ បន្ថែមទៀត ទោះ ជាកម្រិតនៃការថែទាំរបស់គេ អាចប្រហែលជា ឬ មានការប្រែប្រួលក៏ដោយ ។

    កម្រិតនៃការថែទាំរបស់ពួកគេរួមមាន:

    • កន្លែងស្នាក់នៅ ដូចជាគ្រែ ពូក ទូខោអាវ កៅអី និងទូរទស្សន៏
    • សេវាបោកគក់ទូទៅ និង ការសំអាតអានាម័យ
    • ការថែរក្សាអគារ និង សួរច្បារ
    • ការផ្តល់បុគ្គលិក ក្នុងការផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះបន្ទាន់
    • ជំនួយផ្នែកការថែទាំអានាម័យផ្ទាល់ខ្លួន (Personal hygiene care) ដូចជា មូជទឹក ជូនទៅបង្គន់  (ចំពោះតែអ្នកដែលមានលិទ្ធភាពក្នុងការបន្ទរបង់តាមធម្មតា ។ ភាគច្រើន គឺប្រើប្រាស់ទ្រនាប់ - Continence aide) ការបរិភោគ (បញ្ជុកបាយទឹក - ចំពោះអ្នកដែលមិនមានលិទ្ធភាព អាច ទទួលទានអាហារដោយខ្លួនឯង ។ រៀបចំថាសម្ហូបអាហារ - កាត់សាច់ជា បំណែក តូចៗ ដាក់ អំបិលម្រ៉េច ដាក់ស្ករជាដើម។ ) និង សំលៀកបំពាក់ ។
    • ជំនួយការដើរ ឬ រុញកៅអីស៊ុម (Wheelchair) និង ទំនាក់ទំនង (Communication)
    • ផ្តល់ម្ហូបអាហារ រួមទាំងម្ហូបអាហារពិសេស ដូចជា  អាហារធម្មតា (Normal diet) អាហារ សម្រាប់អ្នកជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម (Diabetic diet) អាហារដែលមានកម្រឹតជីវជាតិប៉ូតាស្យូម  ឬ អំបិលទាប (low potassium or salt) អាហារដែលជាតិសរសៃខ្ពស់ (high fiber) ម្ហូបបួស (vegetarian) ។ ល ។  ម្ហូបអាហារពិសេសមួយចំនួនទៀតសម្រាប់អ្នកមានបញ្ហាក្នុងការទំពារ ឬ លេប ដូចជា អាហារដែលមានសំណើមនិងសាច់មត់ ឬ សាច់ផុយ (minced and moist) អាហារដែលមានលក្ខណៈមត់ហើយខាប់ (pureed diet - ទាំងសាច់ និង បន្លែត្រូវបានកិន យ៉ាងមត់) អាហារដែលមានលក្ខណៈជាវត្ថុរាវ (liquid diet)
    • ទំនិញគ្រឿងសំអាងដូចជាកន្សែងពោះគោ កន្សែងជូតមុខ សាប៊ូ និង ក្រដាសបង្គន់
    • ការគាំទ្រសម្រាប់អ្នកដែលមានជម្ងឺវង្វេង (dementia)
    • និង សកម្មភាពសង្គម
    Source:

    DPS Guide : Residential Aged Care Information
    Holy Spirit Home : Care and Services    

    Wednesday, February 12, 2014

    ផលប៉ះពាល់នៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលលើរាងកាយ ភាគបញ្ជប់ (Physical effects of stroke)

    ទិដ្ឋភាពសង្គម (Social Aspects)

    តួនាទី (Roles)

    តួនាទីរបស់អ្នករងគ្រោះដោយជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលនៅក្នុងគ្រួសារ អាចផ្លាស់ប្តូរយ៉ាង ខ្លាំង ជាពិសេសនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីមួយ ។

    នៅពេលដែលមនុស្សម្នាក់ មិនអាចបំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួន តួនាទីនោះត្រូវបានទទួលយក ដោយ ស្វាមី ឬ ភរិយា ឬ សមាជិកក្រុមគ្រួសារណាម្នាក់ ។ វាប្រហែល អាចជាមានបញ្ហាស្មុគ្រស្មាញ វប្បធម៌ផងដែរ ដែលទាក់ទងនឹងប្រវត្តិពិសេសណាមួយរបស់បុគ្គលនោះ ដែលត្រូវត្រិះរិះ និង ពិចារណាអោយបានដឹតដល់ទុកជាមុន ។  ការទទួលខុសត្រូវបន្ថែមទាំងនេះ អាចរួមបញ្ចូលទាំង ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ មើលសួនច្បារ ការធ្វើការងារគ្រួសារ និង ការដើរទិញឥវ៉ាន់ ។ ការផ្លាស់ ប្តូរតួនាទីនេះ អាចត្រូវបានស្វាគមន៍ដោយមនុស្សម្នាក់ដែលមានជម្ងឺ វាអាចបណ្តាលឱ្យ គេធ្លាក់ទឹក ចិត្ត និង បាត់បង់នៃការជឿជាក់លើខ្លួនរបស់គេ ។  ការពិភាក្សាបញ្ហាទាំងនេះ នឹងកាត់បន្ថយeផល ប៉ះពាល់ ។ ជួនកាលសមាជិកគ្រួសារផ្សេងទៀត មិនមានសមត្ថភាព ក្នុងការសន្មត់ថា ខ្លួនគេអាច ទទួលយកការទទួលខុសត្រូវទាំងអស់នោះបាន ដោយមូលហេតុនៃវ័យរបស់គេ មានរោគា ឬ អសមត្ថភាពដើម្បីដោះស្រាយ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនូវភាពតានតឹង ឬ កង្វះការជិតស្និទ្ធ ឬ កង្វះបំណងក្នុងការទទួលយកភារកិច្ចនេះ ។ វាគួរតែកត់ចំណាំផងដែរ ថា អ្នកជម្ងឺមួយចំនួន អាច មានការលំបាកក្នុងការទទួលយកជំនួយពីខាងក្រៅ (អ្នកដ៏ទៃ) ជាពិសេសមនុស្សវ័យចំណាស់ ដែលនឹងបដិសេធជំនួយដោយមិនចុះថយសោះ លុះត្រាតែបញ្ហានេះត្រូវបានពិភាក្សាយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ ការបញ្ជូនអ្នកជម្ងឺទៅក្រុមគ្រួសាររបស់គេ អាចអនុត្តក្នុងលក្ខណៈបណ្តោះ អាសន្ន ឧទាហរណ៏ លើកដំបូងបង្អស់ គឺ ការស្នា់នៅរយះពេលមួយថ្ងៃ ហើយបន្ទាប់មកទៀត គឺ សម្រាប់ ចុងសប្តាហ៍ ។ ការអនុវត្តន៏តាមកម្មវិធីនេះ ផ្តល់នូវឱកាសមួយ ដើម្បីដោះស្រាយការ លំបាកទាំងឡាយ សម្រាប់ អ្នកជម្ងឺ និង ក្រុមគ្រួសាររបស់គេ ដើម្បីផ្តល់នូវទំនុកចិត្ត ថា គេនឹងមាន លិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់អ្នកជម្ងឺ ។ ក្នុងករណីមួយដែលអ្នកជម្ងឺ ឬ ក្រុមគ្រួសារ មិនអាចគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់អ្នកជម្ងឺ ដើម្បីសុខមាលភាពរបស់អ្នកជម្ងឺ  នោះជាតម្រូវការ ចាំបាច់ ដែលអ្នកជម្ងឺត្រូវផ្ទេរទៅកន្លែងស្នាក់នៅពិសេស (សមរម្យតាមស្ថានភាពសុខភាពរបស់គេ) ឬ មណ្ឌថែទាំមនុស្សចាស់ ។ 

    ការសម្រេចចិត្តនេះ គួរតែពិចារណាអាយបានដឹតដល់ ពីព្រោះវាអាចជាផលប៉ះពាល់ និង ការតក់ ស្លុតដ៏ធំមួយ  សម្រាប់ជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល សម្រាប់អ្នកជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ។

    ទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ (Sexual relationship)

    មនុស្សជាច្រើនដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយសារជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល និង ដៃគូរបស់គេ គឺ ភ័យខ្លាចក្នុងការបន្តទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ ភ័យខ្លាចថា ការរួមភេទ អាចបង្កជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរ ក្បាលទៀត ។ ការរួមភេទកម្របណ្តាលឱ្យមានជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ។ គេទាំងអស់ គ្នាក៏ខ្មាស់អៀន ពិភាក្សាអំពីបញ្ហានេះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិត ។  រួមភេទកម្របណ្តាលឱ្យ មានជម្ងឺដាច់ សរសៃឈាមខួរក្បាល ។ នៅពេលដែលបុគ្គលនោះ បានត្រឡប់ទៅផ្ទះ វិញនោះ ហានិភ័យណា មួយក៏បានកន្លងផុត ។ ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល មិនមានការ ប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពខាង រាងកាយរបស់មនុស្សម្នាក់ ក្នុងការរួមភេទ ប៉ុន្តែអាចមានបញ្ហាផ្លូវចិត្តមួយចំនួន អាចបន្ថយនូវភាព ពេញចិត្ដក្នុងការទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ ។ ប្រសិនបើបញ្ហានេះមាន កើតឡើង នោះនិយោជិតខាងផ្នែក សង្គមកិច្ច ឬ វេជ្ជបណ្ឌិតរបស់អ្នក អាចណែនាំ អ្នកជំនាញសម្រាប់ជួយដល់លោកអ្នក ។

    ភាពតានតឹងរបស់គ្រួសារ (Family Stress) 

    ប្រសិនបើអ្នកជម្ងឺ អាចទទួលបាននូវកម្រឹតឯករាជ្យភាពក្នុងការធ្វើសកម្មភាពធម្មតារបស់គេ នោះភាពតានតឹងដ៏ធំសម្បើមមួយ អាចត្រូវបានដាក់សម្ពាធទៅលើស្វាមី ឬ ភរិយារបស់អ្នកជម្ងឺ ដោយផ្ទាល់ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យរំខានដល់ដំណេក បណ្តាលឱ្យធ្លាក់ទឹកចិត្ត និង បញ្ហាថប់បារម្ភ ។ វាជាការលំបាកបំផុតមួយ ឬ ជាការងារដែលស្ទើរតែមិនអាចធ្វើទៅរួច សម្រាប់មនុស្សម្នាក់អនុវត្ត ភារកិច្ចទាំងអស់របស់ដៃគូទាំងពីរ ដូច្នេះ អ្នកមិនគួរខ្មាស់អៀន អំពីការព្យាយាម ស្វះស្វែងរក ជំនួយពីអ្នកដ៏ទៃ សេវាកម្មរបស់ក្លឹប និង សេវាគាំទ្រសហគមន៍នៅក្នុងតំបន់ដែលលោកអ្នក សា្នក់នៅ ។ មនុស្សដែលរងគ្រោះពីជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល អាចទាមទារការគាំទ្រជាច្រីន និង សឹងតែគ្រប់ជំពូក ជាពិសេសក្នុងការអនុវត្តលើសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី វាជាការសំខាន់សម្រាប់គ្រួសារ រក្សានូវទំនាក់ទំនងសង្គម ។

    ការកើតឡើងវិញនៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល (Recurring stroke) 

    អ្នករងគ្រោះពីជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល និង គ្រួសាររបស់គេ ជាញឹកញាប់ ព្រួយបារម្ភអំពី ការមានជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលជាបន្តបន្ទាប់ ។ ការថប់បារម្ភបែបនេះ គឺ ជារឿងធម្មតាមួយ ហើយគួរត្រូវពិភាក្សាជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតរបស់អ្នក ។ អ្នករងគ្រោះពីជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរ ក្បាល ជាញឹកញាប់គេតែងតែ អន្ទះសារ និង ភ័យខ្លាច អំពីភាពឯកោរ ហើយនេះ អាចបន្ថែមតម្រូវ ការទៅលើគ្រួសារមួយកម្រឹតទៀត ហើយក្លាយជាឧបស័គ្គសម្រាប់មនុស្ស ដែលកំពុងតែព្យាយាម រស់នៅដោយឯករាជ្យ ។

    កូនចៅ (Children)

    នៅពេលដែលជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលកើតឡើងនៅក្នុងក្រុមមនុស្សវ័យក្មេង បញ្ហាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងកូនចៅគឺចាំបាច់ត្រូវលើកមកពិភាក្សា និង ដោះស្រាយ ។ ការថប់បារម្ភថា  ជម្ងឺដាច់ សរសៃឈាមខួរក្បាលបន្ថែមទៀត នឹងកើតមានឡើង គឺ គ្រាន់តែជាកត្តាមួយ ។ កត្តាផ្សេង ទៀតរួមមាន ការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងរូបភាពរាងកាយ  ការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងសមត្ថភាព ក្នុងការទំនាក់ ទំនង ខណៈដែលពួកគេបានធ្វើកន្លងមក មុនពេលដែលជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលបានកើត ឡើង ។ សមត្ថភាពរបស់គេក្នុងការថែទាំសត្វ (ឆ្កែឆ្មា) លេង បញ្ចេញមតិ និង អារម្មណ៍ គួរត្រូវបានពិចារណា និង ដោះស្រាយ ។ 

    បញ្ហាទាំងនេះ ត្រូវពិភាក្សាជាមួយ នឹង កូនចៅទាំងអស់គ្នា និង្ កូនដែលរងគ្រោះ ពីជម្ងឺដាច់សរសៃ ឈាមខួរក្បាល ។

    Source

    Stroke Association of Queensland Inc 's publication   

    Tuesday, February 11, 2014

    ផលប៉ះពាល់នៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមលើរាងកាយ ភាគ ២

    ផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្ត (Psychological Effects)
    (http://www.stroke.org.uk)

    ការចងចាំនិងការគិត (Memory & Thinking)

    ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល មិនបានប៉ះពាល់ដល់គ្រប់ទិដ្ឋភាទាំងអស់នៃខួរក្បាល ឬ ការចងចាំ និង ការគិតដូចគ្នាដែរ  ។ បញ្ហា ការចងចាំ និង ការគិតអាចប្រែប្រួល អាស្រ័យលើ ផ្នែកណាមួយនៃ ខួរក្បា ដែលត្រូវបានប៉ះពាល់ និង ភាពធ្ងន់ធ្ងនៃការខូចខាត ឬ រយះពេលនៃជម្ងឺនេះ បានកើត មានឡើង ។

    អ្នករងគ្រោះភាគច្រើន មានបញ្ហា


    • ចងចាំរឿងអ្វីមួយដែលបានកើតឡើងពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ 
    • ព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ 
    • ឈ្មោះរបស់មនុស្សម្នាក់ឬ សូម្បីតែមុខមាត់របស់បុគ្គលនោះ គឺ មិនអាចចងចាំ បានល្អដូចគ្រា ពីមុននោះឡើយ ។ 
    • មិនអាចអនុវត្តតាមការណែនាំសាមញ្ញមួយ ឬ រកដំណោះស្រាយ  វិធី និង មធ្យោបាយណា មួយ ។
    • អ្នកទៀតខ្លះ ប្រហែលជាអាចរកឃើញនូវដោះស្រាយបញ្ហាសាមញ្ញ  តាមរយៈការអនុវត្តន៏ ភារកិច្ច និង រៀបចំខ្លួនដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់បាន ប៉ុន្តែដោយការពិបាក ។  
    វាជាការសំខាន់បំផុត ឱ្យពេលវេលាគេ ដើម្បីរៀនឡើងវិញនូវរឿងទាំងនេះ ។ ការរលឹក ដាស់ តឿន ឬ ការប្រើប្រាស់វត្ថុចំណាំ ឬ ឧបករណ៍ផ្សេងៗ ទៀត អាចជួយដល់ការចងចាំរបស់គេ ។

    បុគ្គលិកលក្ខណៈ (Personality)

    ការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងបុគ្គលិកលក្ខណៈ បន្ទាប់ពីទទួលការរងគ្រោះពីជម្ងឺដាច់សរសៃឈាម ខួរក្បាល អាចនឹងរំខាន ហើយវាជាបញ្ហាដ៏ធំមួយចំពោះគ្រួសារនៃជនរងគ្រោះ  ។ បុគ្គលិក លក្ខណៈ នេះ គឺ ជា ការរួមបញ្ចូលគ្នាតែមួយនៃគំនិតរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ អារម្មណ៍ និង ប្រតិកម្ម ឆ្ពោះទៅរកខ្លួនគេផ្ទាល់ ។ បន្ទាប់ពីទទួលការរងគ្រោះពីជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល អ្នកខ្លះ អាចនឹង ឬ ហាក់បីប្រែប្រួលទៅ ជាមនុស្សមា្នក់ខុសពីមុន ។ គំនឹតគិតគូរ  មានអារម្មណ៍ និង ប្រតិកម្មរបស់គេ អាចត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ ស្ទើរតែទាំងអស់ ។ សមាជិកគ្រួសារ និង សាច់ញ្ញាត្តិ ត្រូវយល់អំពីការផ្លាស់ប្តូរថ្មីៗ នេះ ។ បញ្ហា និង សកម្មភាព ដែលធ្លាប់ បានដោះស្រាយយ៉ាងងាយ ស្រួលនោះ អាចជួបប្រទះនឹងការលំបាក ឬ ជាបញ្ហាដែលមិនអាចធ្វើ ឬ ដោះស្រាយទៅរួច ។អ្នករងគ្រោះ អាចយល់ច្រឡំ អាចផ្តោតអារម្មណ៏របស់គេទាំងស្រុង ទៅលើការព្រួយបារម្ភមួយ ឬ គំនឹត ផ្ទាល់ខ្លួន មិនសហការ ឬ ឆាប់ខឹងឆេវឆាវ និង អាចផ្លាស់ប្តូរអារម្មណ៏របស់គេ យ៉ាងឆាប់រហ័ស ។ គេមិនអាចសម្រួលឥរិយាបទ របស់គេ ឬ គំនឹតរបស់គេបានយ៉ាងងាយស្រួល ចំពោះហេតុ ការណ៏ថ្មីមួយ ឬ បរិស្ថានថ្មី ឬ ប្លែក ឬអ្វីៗទាំងឡាយ ហើយគេ អន្ទះសារ ឬ ទួញយំសោកលើបញ្ហាទាំងឡាយ ទោះជាបញ្ហានោះហាក់ដូចជារឿងតូចតាចមួយក្តី ។

    អារម្មណ៍ (Emotions)

    ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើការបញ្ចេញអារម្មណ៍ដូចជាការសើច ឬ យំ ត្រូវបានគេហៅថា ការផ្លាស់ ប្តូរចំហរនៃរអារម្មណ៍ (Emotional lability) 

    ការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងរាងកាយខ្ខួរក្បាល វាផ្ទាល់  អាចបង្អាក់បណ្តោះអាសន្ន ឬ បំផ្លាញទាំងស្រុង នៃ ការគ្របគ្រងធម្មតារបស់អារម្មណ៍ ។ មនុស្សម្នាក់ដែលបានរងផលប៉ះពាល់ដោយជម្ងឺ ដាច់ សរសៃឈាមខួរក្បាល អាចសើច ឬ យំ ទប់ចិត្ត ដោយគ្មានហេតុផលច្បាស់លាស់ ណាមួយ និង មិនអាចបញ្ឈប់បាន ។ ពេលខ្លះក្រុមគ្រួសារនិងមិត្តភក្តិ ឬ បកស្រាយខុសអំពីសំណើច ការយំសោក ហើយរមែងតែងតែប៉ុនប៉ងស្ដីបន្ទោស ឬ លួងលោមពួកគេ ។ នេះ គឺ ជាបញ្ហានៃការ ភ័នច្រឡំក្នុងការយល់ដឹងអាការៈភាពនៃការប្រែប្រួល ដែលជាលទ្ធផលប៉ះពាល់មួយនៃជម្ងឺដាច់ សរសៃឈាមខួរក្បាល ។

    ការបាត់បង់នៃការជម្រុញលើកទឹកចិត្ត(Loss of motivation)

    អ្នករងគ្រោះពីជម្ងឺដាច់សរសៃឈាម អាចជួបប្រទះការថយចុះនៅក្នុងការជម្រុញលើកទឹកចិត្ត និង សមត្ថភាពក្នុងការផ្តួចផ្តើមសកម្មភាព  ។  បញ្ហាទាំងនេះ គឺ ជាលទ្ធផលដោយផ្ទាល់នៃការ ផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងខួរក្បាល ។ ជាមួយនឹងបញ្ហាការលើកទឹកចិត្តកម្រឹតស្រាល មនុស្សម្នាក់ ហាក់ដូច ជា បង្ហាញ ឬ មានអារម្មណ៍ថា មិនមានការចាប់អារម្មណ៍ ការររីករាយ ឬ ការព្រួយបារម្ភ ណាមួយ ឡើយ (apathetic)  ប៉ុន្តែអាចអនុវត្ដសកម្មភាពធម្មតាបានបរិបូរណ៏ ជាពិសេសសកម្មភាពដែល គេធ្លាប់បានធ្វើកន្លងមក ។ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ គេបានធ្វើតិចតួច គឺមិនហួសពីភារកិច្ចការសាមញ្ញ ក្នុងការថែទាំខ្លួនរបស់គេ តែចំពើះអ្នកសង្កេតការណ៍វិញនោះ អាចចាត់ទុកថាជារឿង មិនគួរ អោយចាប់អារម្មណ៏ (disinterested) ។

    ជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត (Depression)

    ជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ជាញឹកញាប់ កើតឡើងចំពោះមនុស្ស ដែលមាន ជម្ងឺ ដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ពួកគេទួញសោកការស្លាប់របស់ខ្លួនឯង  ។  គេអាចមានការភ័យខ្លាចជាច្រើន ភាពមិនប្រាកដ ប្រជា អំពីការផ្លាស់ប្តូរ និង អារម្មណ៍ខ្លួនឯង ក៏ដូចជាការខាតបង់ បទពិសោធក្នុងសកម្មភាព សង្គម ការរំពឹងទុកនាពេលអនាគត សន្តិសុខហិរញ្ញវត្ថុ  និង ការវិលត្រឡប់ទៅធ្វើការ ។គេអាចមើលឃើញគោលបំណងក្នុងការរស់នៅតិចតួច និង អាចបង្ហាញពីគំនិតនៃការស្លាប់ ។

    នៅក្នុងស្ថានភាពដូចជាការធ្លាក់ទឹកចិត្តនេះអាចក្លាយជាឧបសគ្គក្នុងកម្មវិធីស្តារឡើងវិញ ។ ពួក គេ ត្រូវការពេលវេលានិងការយល់ដឹងការបញ្ជាក់  ។ មនុស្សដែលនិយាយនៃការស្លាប់ ប្រហែល បង្ហាញអ្នកផងអោយបានដឹងថា គេត្រូវការជំនួយផ្នែកទឹកចិត្ត នរណាម្នាក់ដែលអាចស្តាប់ និង ចែករំលែកបញ្ហារបស់គេ ។ 
      
    ជម្ងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត អាចព្យាបាលដោយថ្នាំនិង ការផ្តល់ប្រឹក្សាផ្លូវចិត្ត ។ ជម្ងឺនេះ មានកម្រឹតថ្នាក់ខុស ប្លែកៗ គ្នា ការធ្លាក់ទឹកចិត្តមានការអភិវឌ្ឍ ជាជំហាន ។  ជម្ងឺនេះ ពិបាកកត់សម្គាល់  ជាពិសេស អ្នករងគ្រោះពីជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ។




    Sunday, February 9, 2014

    ផលប៉ះពាល់នៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលលើរាងកាយ (Physical effects of stroke)

    ការអស់កម្លាំង (Fatigue)

    ខួរក្បាលខាងស្តាំ គ្របគ្រងផ្នែក ខាងឆ្វេង នៃរាងកាយ

    ជាទូទៅ ជារឿងធម្មតា ដែលអ្នកជម្ងឺតែងតែមានអារម្មណ៍អស់កម្លាំងយ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីជម្ងឺដាច់ សរសៃឈាមខួរក្បាល ។ សូម្បីតែមនុស្សវ័យក្មេងមានអារម្មណ៍ថាអស់កម្លាំង យ៉ាងហោចណាស់ រយះពេល ៦ ខែ បន្ទាប់ពីបានទទួលរងគ្រោះពីជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលនេះ ។

    វាជាការសំខាន់ ដែលលាកអ្នកត្រូវសម្រាកឱ្យបានច្រើន និង មិនមានអារម្មណ៍មិនល្អពីវា (ជម្ងឺ) ។


    ឱនភាពមួយនៅក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ទៅនឹងការយល់ដឹង ផ្នែកម្ខាងនៃទំហំ (Neglect)



    Neglect ក្នុងអត្ថបទនេះ គឺ សំដៅទៅលើអាការៈជម្ងឺ (syndrome) ដែលជាលក្ខខណ្ឌ (Condition) ចិត្តសាស្រ្តនៃគ្រប់គ្រងសរសៃប្រសាទ (Neuro-psychological) បណ្តាលអើាយមាន ឱនភាពនៅក្នុង ការយកចិត្តទុកដាក់ទៅនឹង និង ការយល់ដឹងផ្នែកមា្ខងទៀត នៃទំហំ  បន្ទាប់ពីអឌ្ឍគោលមួយនៃខួរ ក្បាល ដែលបានទទួលរងគ្រោះខូចខាត (A neuro-psychological condition that is  causing a deficit in attention to and awareness of one side of space after damage to one hemisphere of the brain is sustained,

    ដែលតទៅហៅថា " ឱនភាពនៅក្នុង ការយកចិត្តទុកដាក់ទៅនឹង និង ការយល់ដឹង"



    ជាផលវិបត្តិទូទៅ ជាពិសេសជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ដែលប៉ះពាល់ដល់ផ្នែក ខាងស្ដាំនៃខួរ ក្បាល បណ្តាលឱ្យមានឱនភាពនៅក្នុង ការយកចិត្តទុកដាក់ទៅនឹង និង ការយល់ដឹង   អំពីសកម្ម ភាព ឬ ចលនាអ្វីៗ ទាំងឡាយ ។ 

    អ្នករងគ្រោះដោយសារជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល មិនមានការយកចិត្តទុកដាក់នឹងអ្វីៗ ទាំង ឡាយ ឬ ការអនុវត្តន៏សកម្មភាពធម្មតាទាំងឡាយ ចាប់ពីចំណុចកណ្តាល (Mid-line) នៃផ្នែកខាង ឆ្វេងនៃដងខ្លួនរបស់គេ ។ 

    ឱនភាពនៅក្នុង ការយកចិត្តទុកដាក់ទៅនឹង និង ការយល់ដឹង  អាចត្រូវបានអមដោយពិការភាព (ខ្វិន - Paralysis) ទៅលើផ្នែកខាងឆ្វេងនៃ ដងខ្លួន ឬ វាអាចកើតមានឡើង  នៅពេលដែលគ្មានភាព ពិការណាមួយ បានកើតមានឡើងនោះផងដែរ ។

    ជាធម្មតា រោគសញ្ញានៃ ឱនភាពនៅក្នុង ការយកចិត្តទុកដាក់ទៅនឹង និង ការយល់ដឹង   អាចបានធូរ ស្រាលប្រសើរឡើងជាបន្ត បន្ទាប់ ។

    ការងាររបស់អឌ្ឍគោលនៃខួរក្បាលខាងស្ដាំ គឺ ផ្តោតចំបងទៅលើកត្តា ដែលមិនមែនពាក់ព័ន្ធនឹងការ និយាយស្តី ។ មុខងារសំខាន់បំផុតរបស់ខួរក្បាលខាងស្តាំ គឺ ការយល់ដឹងអំពីលំហរជុំ វិញខ្លួនយើង (space) ។

    យើងត្រូវការស្វែងយល់ និង រកមធ្យោបាយ ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ របស់យើង ពាក់ព័ន្ធនឹង សកម្មភាពទាំងឡើយ រួមមានការអង្គុយ ឬ ការងើបឈរ ការរៀបចំទុកដាក់របស់របរ ការគូររូបភាព ការអាន ការសរសេរ ។ ល ។

    ដោយហេតុថាជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលមានលក្ខណៈប្រភេទខុសគា្ន ហើយមនុស្សគ្រប់រូបៗ ក៏មិនដូចគ្នានោះ ផលប៉ះពាល់អាចប្រែប្រួល និង សភាពធ្ងន់ធ្ងរ ឬ ធូរស្រាល ។

    ចលនា (Movement)

    ការប៉ះពាល់ទៅលើចលនា អាស្រ័យលើភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលនេះ អាយុ របស់មនុស្សនោះ ទម្ងន់របស់គេ និង វត្តមាននៃផលវិបាកវេជ្ជសាស្រ្តមាននៅក្នុងខណៈពេលនោះ ។  ខ្វិន  សាច់ដុំចុះ ខ្សោយ  កាត់ បន្ថការយល់ឃើញនៃទីតាំង រាងកាយ  និង ការយល់ដឹងខាង វិញ្ញាណ អាចកើតឡើងហើយទាំងនេះជាលទ្ធផលនៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ។ជាលទ្ធផល កម្មវិធីស្តារឡើងវិញ ដែលផ្តោតលើខាងវិញ្ញាណ (Sensory) ដូចជាការអប់រំសាច់ដុំឡើង វិញ ។ មានបច្ចេកទេសពាក់ព័ន្ធជាច្រើន ដែលអាចយកមកអនុវត្តក្នុងការអប់រំសាច់ដុំ យោងទៅតាម​​សភាពជាក់ស្តែងនៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ។ បច្ចេកទេសទាំងនេះ នឹងត្រូវបានបង្រៀន ដោយសមាជិកនៃក្រុមជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ពិសេសអ្នកជំនាញខាងចលនា ។

    របៀបឈរ អង្គុយ រៀបចំ/ដាក់ និង ការផ្ទេរ (Position & Transfer)

    ការដាក់អវយវៈ ដែលមានបញ្ហានៅក្នុងទីតាំងត្រឹមត្រូវ  នឹងជួយសម្រួលដល់អ្នកជម្ងឺឱ្យសុខស្រួល មួយកម្រឹតបន្ថែមទៀត ។  វាជាការប្រសីរបំផុតចំពោះអ្នកជម្ងឺ សម្រាក និង ទទួលទានដំណេក នៅផ្នែកមួយ ឬ ចំហៀងដងខ្លួនមួយ ដែលគ្មានបញ្ហា ឬ ទទួលរងផលប៉ះពាល់ ។

    ដៃដែលទទួលរងផលប៉ះពាល់ គួរតែទ្រដោយខ្នើយមួយសមស្រប  ។  ប្រសិនបើ ជើងបានទទួលរង ផលប៉ះពាល់វិញនោះ ចូរប្រើខ្នើយមួយផ្សេងទៀត ដាក់នៅចន្លោះជង្គង់ទាំង ២ វានឹងជួយអាចជួយ សម្រួលដល់ការឈឺចាប់ (Pain) ឬ សម្ពាធ (Pressure) ។ កំរាលគ្របនៅលើគ្រែ គួរតែរក្សា អោយ រលុង ។ មិនត្រូវទាញដៃពិការរបស់មនុស្សម្នាក់ ដើម្បីជួយគេអោយងើបអង្គុយនោះឡើយ ។ នេះអាច បណ្តាលឱ្យស្មា  ផ្លាត់ចេញពីកន្លែង ។ ពូករឹងនិងការយកចិត្តទុកដាក់ដល់កម្ពស់គ្រែ ធ្វើឱ្យ មានភាពងាយស្រួល ក្នុងការឡើងនិងចេញពីគ្រែ ។ វាជាការងាយស្រួល ក្នុងការក្រោកឈរឡើង ពីខ្ពស់ជាជាងកៅអីទាបមួយ ។


    ទំនាក់ទំនង (Communication)

    ការទំនាក់ទំនង ពាក់ព័ន្ធនឹងផ្នែកជាច្រើននៃខួរក្បាល ។ ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល អាច ប៉ះពាល់ដល់ការនិយាយ ការយល់ដឹងអានឬសរសេរ  ។

    ជាទូទៅ ការប៉ះពាល់ដល់ការនិយាយ ក្រោលពេលរងគ្រោះដោយជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ដូចមានរៀបរាប់ខាងក្រោម :-

    Aphasia ជាប្រភេទមួយនៃការប៉ះពាល់ ដែលបណ្តាល អោយអ្នកជម្ងឺ ខ្លះ នៅមានលិទ្ធភាពក្នុង ការនិយាយស្តី បាន ក៏ប៉ុន្តែការនិយាយឬពាក្យពេចន្យដែលនិយាចេញមកនោះ មិនអាច យល់បាន (unintelligible) ឬ អ្នកជម្ងឺបានបាត់បង់លិទ្ធ ភាពក្នុងការនិយាយ សតីទាំងស្រុង ។

    Dysarthria អ្នកជម្ងឺនិយាយត្រដឹត ផ្តើមចេញ ពីភាពទន់ខ្សោយ នៃអណ្តាត មាត់ និង ប្រអប់ សំឡេង ។


    Dysphasia គឺលក្ខណៈប៉ះពាល់មួយពាក់ព័ន្ធក្នុងការប្រើប្រាស់ភាសា ។ អ្នកជម្ងឺមានការ លំបាកចងចាំឈ្មោះវត្ថុមួយពឹតប្រាកដ  ការស្វែងរកពាក្យ ត្រឹមត្រូវណាមួយ ការបង្ហាញគំនិត ដោយប្រើពាក្យពេចន្យ និយាយបានយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ និយាយពាក្យមួយម្តងហើយម្តងទៀត ការយល់ដឹងពីការណែនាំដ៏សាមញ្ញ  ឬ ទៅតាមខ្សែស្រឡាយនៃការសន្ទនា ឬ កម្មវិធីទូរទស្សន៍ ។


    Source: 
    Stroke Association of Queensland Inc publication 

    Friday, February 7, 2014

    អ្វីទៅជាជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល​ (ការវាយប្រហារទៅលើខួរក្បាល) What is a stroke / Brain Attack

    ទម្រង់ទូទៅនៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល គឺ បណ្តាលមកពី ការរំខានដល់លំហូរឈាមទៅកាន់ផ្នែកណាមួយនៃខួរក្បាល ។

    នៅពេលដែលឈាមមិនអាចហូរទៅដល់ផ្នែកណាមួយនៃខួរក្បាល នោះវាប៉ះពាល់ដល់ការផ្គត់ផ្គង់អុកស៊ីហ្សែន ទៅ កាន់តំបន់ទាំង នោះ អុកស៊ីហ្សែនក៏ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់  ហើយកោសិកាខួរក្បាល (Brain cells) ក្នុងតំបន់ប៉ះពាល់បានស្លាប់ ។

    មានករណីតិចតួចណាស់ ដែលឈាមនឹងហូររាលដាល ចូលទៅកាន់តំបន់ក្បែរគ្នានៃផ្នែកខួរក្បាល ដែលកំពុងទទួលការរងគ្រោះ ក្នុងខណៈដែលសរសៃឈាមបានផ្ទុះឡើង  ។

    លិទ្ធផលនៃការដំណើរការនេះ គឺ ត្រូវបានហៅថា "ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល" ។

    រាល់មុខងារធម្មតា ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយខួរក្បាលនៅក្នុងតំបន់នោះ ត្រូវបានរងផលការប៉ះ ពាល់ទាំងស្រុង ។

    ជាទូទៅ លោកអ្នកអាចសង្កេតឃើញថា អ្នករងគ្រោះ គឺ បាត់បង់សា្មរតី /សន្លប់ ហើយក៏ប្រហែលជា មិនអាច ឬ មានលិទ្ធភាពកម្រើកខ្លួនបាន ។ នេះ គឺ ជាអាការៈសញ្ញាភ្លាមៗ ចង្អុលបង្ហាញថា ជម្ងឺ ដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលបានកំពុងកើតឡើង ។ 

    ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល  មាន ២ ប្រភេទ ។

    Ischaemic Stroke (បណ្តាលមកពីការស្ទះសរសៃឈាមខួរ ក្បាល)

    នៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ កំណកឈាម គឺ មានអត្ថប្រយោជន៍បំផុត ។ នៅពេលដែលអ្នកកំពុងជួបប្រទះ ការហូរឈាមពីមុខរបួស កំណកឈាមធ្វើការយ៉ាងសកម្ម ពន្យាការហូរចេញនៃឈាម ហើយទីបំផុត នោះ បានបញ្ឈប់ឈាមហូរចេញពីមុខរបួសជាស្ថាពរ ។

    នៅក្នុងករណីនៃជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល កំណកឈាម គឺ គ្រោះថា្នក់បំផុត ពីព្រាះ វាអាច រារាំងដល់សរសៃឈាម និង កាត់ ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់ឈាមទៅខួរក្បាល ។

    ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលដោយការស្ទះនេះ គឺ ជាប្រភេទកើតមានឡើងជាទូទៅបំផុត (ប្រហែលជា ៨០% ទៅ ៨៥% នៃអាត្រាបិរមាណជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល) ។ វាកើត ឡើងក្នុង ខណៈ ដែលកំណក (Clot) ឬ ឆ្នុក (Plugs) បានចុកសរសៃនៅក្នុងខួរក្បាល ។




    Embolic Stroke 

    ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមប្រភេទនះ  កើតឡើងនៅពេលដែល កំណក ឈាម ពីកន្លែងមួយនៃរាងកាយ បានធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់ខួរ ក្បាល  តាមរយះចលនាឈាមរត់ 

    Embolus (មកពីភាសាក្រិក - Greek ἔμβολος "clot, iit. ram") គឺ អាច មានរូបភាពជា វត្ថុរឹង  (Solid) រាវ (Liquid) ឬ ហ្គាស (Gas) ។
    ធ្វើដំណើរទៅកាន់ផ្នែកដ៏ទៃទៀតនៃរូបរាងកាយ តាមរយះចលនាឈាមរត់ ហើយដែលមានសមត្ថ ភាពធ្វើយអោយស្ទះ (clogging) កេសនាលី (Lit) ឬ សរសៃប្តូរ ឈាម  (capillary)  និង សរសៃឈាម ក្រហម (Artery) ។


    Thrombotic Stroke ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមប្រភេទ នេះ កើតឡើងនៅពេលដែល បំពងសរសៃឈាមមានសភាពតូចចង្អៀត ដោយសារតែជាតិខ្លាញ់ក្នុងឈាម (Blood fat) កូឡេស្តេរ៉ុល (Cholesterol) ឬ ជាតិកាល់ស្យូម (Calcium) ដែលបានកកើតហើយរីកដុលដាល កាន់ តែធំឡើង  បានរារាំងដល់ចលនាឈាមរត់ក្នុងសរសៃឈាម ។

    Thrombus គឺជាកំណកឈាម ដែលបង្កើតនៅក្នុងសរសៃមួយ ។

    Haemorrhagic stroke (បណ្តាលមកពីការផ្ទុះសរសៃឈាម ខួរក្បល)


    ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលប្រភេទនេះ កើតឡើងខណៈដែលសរសៃឈាមនៅក្នុងខួរក្បាលបានបែក ឬ ផ្ទុះឡើង ។ 


    ជម្ងឺនេះមាន ២ ប្រភេទ គឺ Intracerebral Stroke និង Subarachnoid Stroke  


    Intracerebral Stroke ជាទូទៅ ពាក់ព័ន្ធនឹងការហូរឈាម នៅក្នុងជាលិកា (Tissue) នៃខួរ ក្បាល ។

    Subarachnoid Stroke ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ប្រភទនេះ គឺ កើតមានឡើងជា ញឹកញាប់  នេះបណ្តាលមកពីឈាមហូរចូលទៅក្នុងចន្លោះស្ថឹតនៅ និង ជុំវិញផ្នែកនិមួយ ៗ នៃខួរ ក្បាល ដោយសារតែ Aneurysm (កន្លែងស្តើង ឬ ក្រាស់នៅក្នុងជញ្ជាំងសរសៃឈាម) ។    

    Transient Ischemic Attack (TIA) បានហៅថា ជំងឺដាច់ សរសៃឈាមខួរក្បាល ខ្នាតតូច ។  TIA មានរោគសញ្ញា ដូចគ្នានឹងជម្ងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ក៏ប៉ុន្តែ ជនរងគ្រោះ  ហាក់បីដូចជាបានស្រួលឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ។

    Transient រោគសញ្ញាលិចទៅបាត់ក្នុងពេលតិចជាងមួយថ្ងៃ (24 ម៉ោង)

    Ischemic failure ការខកខាននៃលំហូរឈាមទៅកាន់ផ្នែកមួយនៃខួរក្បាល

    Attack រោគសញ្ញាបានចាប់ផ្តើមរំពេច មានសភាពខុសប្លែកគ្នាអាស្រ័យទៅតាមសភាពរបស់ មនុស្សម្នាក់ៗ និង អាស្រ័យលើផ្នែកណាមួយនៃខួរក្បាល ឬ ភ្នែកដែលបានបាត់បង់ការផ្គត់ផ្កង ឈាម ។



    Source

    Stroke Association of Queensland Inc

    WebMD Deep Vein Thrombosis Health Center

    Wikipedia: Embolus