Friday, January 31, 2014

ដណើរការនៃការស្លាប់ - ភាគ ២ (The dying process - Part 2)

ការផ្លាស់ប្តូរដែលអ្នកអាចកត់សម្គាល់ឃើញ និង អ្វីដែលអ្នកអាច ធើ្វបាន ដើម្បីជួយដល់អ្នកជម្ងឺ្ (The changes you can notice and what you can do for the sickness)


ការឃ្លានអាហារ និង ស្រេកទឹក (Appetite and thirst)

ការឃ្លានអាហារ និង ការស្រេកទឹករបស់្នកជម្ងឺអាចថយចុះ ហើយគេ ប្រហែលជាមានចំណង់ បរិភោគ ឬ ទទួលទានទឹកបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ។

ភាពបាត់បង់ចំណង់បរិភោគ និង ទទួលទានទឹក ធ្វើអោយអ្នកថែទាំជាច្រើនបារម្ភ ក៏ប៉ុន្តែនេះជា ដំណើរការធម្មជាតិ និង ពុំធ្វើអោយឈឺចាប់ដល់អ្នកជម្ងឺនោះឡើយ ។


ការក្រេបទឹកតឹចៗ ឬ ការជូតមាត់អោយសើម នឹងអាចជួយដល់ អ្នកជម្ងឺ ។

គួរចំណាំផងដែរថា ការប្រឹងប្រែងបញ្ជុក ម្ហូបអហារដល់អ្នកជម្ងឺ ក្នុងខណ;ដែលគេមិនអាច ឬ គ្មានលិទ្ធភាព អាចលេបម្ហូប អាហារ បាន នោះអាចធ្វើអោយអ្នកជម្ងឺតឹងតែងក្នុងចិត្តទៅវិញទេ ។


ដំណេក និង ភាពរវៀសរវៃ (Sleep & Alertness)


ការផ្លាស់ប្តូរកើតមានក្នុងខ្លួនអ្នកជម្ងឺ មានន័យថា គេ អាច ចំណាយពេលច្រើនដេកលក់  អាចងងុយដេក ហើយនិងពិបាក ដាស់អោយភា្ញក់ទៀតផង ។ វាជាការល្អបំផុត នៅពេលនិយាយ ទៅកាន់អ្នកជម្ងឺ ជាពិសេសនៅពេលដែលគេហាក់បីដូចជា ឬ ក្នុងខណៈបាត់បង់ភាព ឬ មិនរវាសរវៃបំផុត នោះយើងគួរតែ ទុកអោយគេដេក នៅពេលដែលគេចង់ ។ ពុំមានការចាំបាច់ ណា មួយដែលយើង ត្រូវអង្រួនអ្នកជម្ងឺ  ឬ តំម្លើងសមេ្លងក្នុងការ និយាយស្តីទៅកាន់អ្នកជម្ងឺនោះឡើយ ។

សីតុណ្ហភាព ឬ កំដៅខ្លួន (Temperature)

សីតុណ្ហភាពរាងកាយ ឬ កំដៅខ្លួនអាចផា្លស់ប្តូរ ។ ពេលខ្លះដៃ ប្រអប់ជើង និង ជើងរបស់អ្នកជម្ងឺ ស្ទាបទៅរឹតតែត្រជាក់ ហើយ ពេលខ្លះទៀត អាចក្តៅ និងសើមស្អឹតត្រជាក់ ។ ជួនកាលផ្នែកខ្លះនៃរាងកាយរបស់អ្នកជម្ងឺ មាន សា្នមជាំ និង មានពណ៏ក្រមៅ ។  ការប្រែប្រួលទាំងនេះ គឺ ដោយសារចលនាឈាមក្នុងខ្លួន បាន បន្ថយល្បឿន ហើយនេះជាផ្នែកធម្មតាមួយនាំការសា្លប់ ។ ប្រសិនបើអ្នកជម្ងឺបង្ហាញអោយដឹងថា គេមានអារម្មណ៏ត្រជាក់ សូមប្រើសំពត់ដណ្តប់់ស្រាលៗ (ភួយ ស្តើង) ដើម្បីអោយគេ រក្សាភាពកក ក្តៅ ។ ការប្រើសំពត់ដណ្តប់ច្រើនពេក អាចធ្វើអាយអ្នកជម្ងឺក្តៅ ឬ អន្ទះអន្ទែងទៅវិញទេ ។ សូម ផ្តល់ការបក់បញ្ចូលខ្យល់អោយបានល្អ ដោយប្រើ កង្ហារសំរាប់បក់ បញ្ចូលខ្យល់ និង កន្សែងសើម ត្រជាក់ ក៏អាចជួយបានដែរ ប្រសិនបើអ្នកជម្ងឺ មានអារម្មណ៏ហាក់ បីដូចជាក្តៅ  ។


ការរាកនោមដោយមិនដឹងខ្លួន (Incontinence of urine)

បរិមាណទឹកមូត្រដែលរាងកាយផលិត ត្រូវបានកាត់បន្ថយ ដោយសារបរិមាណវត្ថុរាវ ដែលអ្នក ជម្ងឺទទួលទានបានថយចុះ ។ ទឹកមូត្រអាចមានក្លឹនឆ្អេះខ្លាំង ហើយមានពណ៏ក្រម៉ៅខុសពីធម្មាត ។ អ្នកមើលថែទាំជាច្រើនតែងព្រួយបារម្ភថា នឹងការបាត់បង់គ្រប់គ្រងលើតម្រងនោម និង ពោះ វៀនរបស់គេ ។

ការពឹតនោះ ការរាគនោមដោយមិនដឹងខ្លួន ពុំកើតឡើងចំពោះមនុស្សគ្រប់គ្នានោះឡើយ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើវាកើតឡើង នោះមានទ្រនាប់ និង គ្រឿងបរិក្ខា ដែលងាយស្រួលប្រើប្រាស់ និង ក្រដាសជក់ទឹកពិសេស ដើម្បីធ្វើអោយសុខ ស្រួលបានប្រសើរឡើងនិងមានអានាម័យ ។ សមា ជិកនៃក្រុមមើលថែអោយបានធូរស្រាយ ពីការឈឺចាប់ (Palliative care team member) នឹងជំរាប លោកអ្នកអោយ បានដឹងអំពីអ្វីដែលត្រូវការ ។ 

ការបញ្ចេញវត្ថុរាវពីដងខ្លួន (Secretion)

ដោយព្រោះប្រត្តិកម្មក្អក និង ការលេបបានបង្អង់ល្បឿន ដូច្នោះទឹកមាត់ ស្លេសបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅ ក្រោយបំពងករបស់អ្នកជម្ងឺ បណ្តាលអោយមានសម្លេងកក្អឹក សម្លេងដូចពពុះ ឬ សម្លេងដ៏ទៃ ទៀត។  សូរសម្លេងនេះ អាចធ្វើអោយអ្នកថែទាំខ្វល់ខ្វាយ ក៏ប៉ុន្តែ តាមធម្មតា វាពុំមានបង្ករសេចក្តី ទុក្ខព្រួយដល់អ្នកជម្ងឺនោះឡើយ ។ ដើម្បីជួយធ្វើអោយសា្ថនភាពនេះល្អប្រសើរឡើង លោកអ្នក អាចលើលក្បាលអ្នកជម្ងឺនិងជួយទ្រទ្រង់របស់អ្នកជម្ងឺបែរត្រឡប់ទៅម្ខាង ។ ថ្នាំពេទ្យក៏អាចផ្តល់ជូន ដើម្បីបង្អង់ល្បើននៃការបង្កើតទឹកមាត់ និង ស្លេស នេះនឹងធ្វើអោយភាពសុខស្រួល បានប្រសើរ ឡើង ។ 

ការដកដង្ហើម (Respiration)

លំនាំបែបបទដកដង្ហើមទៀងទាត់អាចប្រែប្រួល ។ ជួនកាលការដកដង្ហើមអាចប្រព្រឹត្តទៅលឿន ហើយនៅពេលខ្លះទៀត អាចមានកម្លាតពេលយូររវាងការដកដង្ហើមនីមួយៗ ។ ការដក ដង្ហើមអាចសូររាក់ ឬ ខ្សោយ ឬ សូរខ្លាំង ។នេះបណ្តាលមកពីចលនាឈាមរត់ បានបង្អង់ល្បឿន ។ វាពុំបណ្តាលអាយមានការឈឺចាប់ឬទុក្ខព្រួយដល់អ្នកជម្ងឺឡើយ ។

ភាពអន្ទះអន្ទែង (Agitation)

ដោយសារការថយចុះនៃដំណើរឈាមរត់ក្នុងរាង្គកាយទៅកាន់ខួរក្បាលនិងដោយសារការផ្លាស់ប្តួរកើតឡើងក្នុងរាងកាយអ្នកជម្ងឺអាចក្លាយទៅជាអន្ទះអន្ទែងឬជ្រួលជ្រាល ។ ដើម្បីជួយ សម្រួល ដល់ភាពស្ងៀមស្ងាត់របស់អ្នកជម្ងឺ សូមនិយាយទៅគេ ក្នុងសភាពស្ងៀមស្ងាត់តាមបែបធម្មតា ច្របាច់ឈ្លីដៃឬថ្ងាស់អ្នកជម្ងឺស្រាលៗឬចាក់ភ្លេងដែលគេស្ងាល់ដោយស្រទន់ ។ 

សូមប្រាប់សមាជិកអ្នកថែទាំអោយបានធូរស្រាយឆាប់បានដឹង ប្រសឹនបើអ្នកជម្ងឺក្លាយទៅជាអន្ទះន្ទែង ឬ ជ្រួលជ្រាល ។ ថ្នាំពេទ្យអាចផ្តល់ជូនដើម្បីកាត់បន្ថយនូវបញ្ហាទាំងឡាយ។

វិធានការ ៤ យ៉ាងដើម្បីថែទាំជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម ជា ជម្ងឺធ្ងន់ធ្ងរមួយ ។ វាអាចប៉ះពាល់ដល់ចំណែកនីមួយៗ និង សឹងតែគ្រប់ផ្នែក ទាំងអស់នៃរូបរាងកាយរបស់យើង ។ 

នៅប្រទេសអូស្រ្តាលី ជាទូទៅអ្នកជម្ងឺមានការគាំទ្រពីក្រុមថែទាំសុខភាព និង បណ្តាញសមាគមន៏ មួយចំនួន ។

ក្រុមថែទាំសុខភាព (Health Care Team) ដែលអាចជួយអ្នកជម្ងឺរួមមាន៖ 
  • វេជ្ជបណ្ឌឹត (Doctor)
  • ពេទ្យធេ្មញ (Dentist)
  • អ្នកអប់រំអំពីជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម (Diabetic Educator)
  • អ្នកជំនាញខាងអាហារ (Dietitian)
  • ពេទ្យព្យាបាលភ្នែក (Optometrist) 
  • ពេទ្យព្យាបាលជើង (Podiatrist)
  • អ្នកប្រឹក្សាសុខភាពផ្លូវចិត្ត (Mental Health Counselor) 
  • គិលានុបដា្ធយិការ (Nurse)
  • បុគ្កលិកសេវាកម្មសង្គម (Social Worker) 
  • មិត្តភក្តិ និង ក្រុមគ្រួសារ (Friends and Family)
យោងទៅតាមការសន្ទាររវាងមិត្តភក្តិមួយចំនួនដែលរស់នៅក្នុងប្រទេស បានលើកឡើង អំពីកង្វះ សេវកម្ម និង ការដឹងយល់របស់អ្នកជម្ងឺមួយចំនួន ។

អត្ថបទនេះបកស្រាយជាសង្ខេបៗស្តីអំពីជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម មធ្យោបាយមួយចំនួន ដែលអាចជួយ អ្នកជម្ងឺស្វែងយល់អំពីជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម និង សកម្មភាពខ្លះៗ ដែលអ្នកជម្ងឺអាច អនុវត្តន៏ដើម្បី សុខភាពផ្ទាល់ខ្លួន ។

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម (ជាភាសាសាមាញ្ញ) គឺ បណ្តាលមក គ្លុយកូស ឬ ស្ករក្នុងឈាម (Glucose / blood sugar) របស់អ្នកជម្ងឺមានកម្រឹតខ្ពស់ពេក  ហើយវាជាផ្នែកដ៏ធំមួយ នៃ ជម្ងឺទឹកនោមផែ្អម ។

វិធានការទី១ - សិក្សាអំពីរោគទឹកនោមផ្អែម (Learn about Diabetes)  

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមមាន ២ ប្រភេទ - ប្រភេទី ១ និង ប្រភេទទី ២

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ១ - (Type 1 Diabetes / IDDM - Insulin Dependent Diabetes Mellitus

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ១: រាងកាយរបស់យើងមិនផលិតអាំងស៊ូលីន (Insulin) ។ អត្ថប្រយោជន៏ របស់អាំងស៊ូលីនគឺ ជួយរាង កាយរបស់យើង ប្រើប្រាស់ គ្លុយកុស ពី អាហារដែលយើងបិរភោគ អោយទៅជាថាមពល ។ អ្នកជម្ងឺប្រភេទទី ១ នេះត្រូវ ប្រើប្រាស់ថ្នាំចាក់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ។

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ - (Type 2 Diabetes / NIDDM - Non-dependent Insulin Diabetes Mellitus)

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ - រាងកាយមិនផលិត ឬ ប្រើប្រាស់អាំងស៊ូលីនអត់ត្រឹមត្រូវ ។ អ្នកជម្ងឺក្នុងប្រភេទ ទី ២ នេះត្រូវការលេប/ទទួលទានថ្នាំ ឬ ចាក់ថ្នាំជាប្រចាំ ។ រោគទឹកនោមផ្អែម ប្រភេទទី ២ ជាប្រភេទ ទូទៅបំផុតនៃជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមទាំង២ប្រភេទ ។

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមពេលមានផ្ទៃពោះ - (Gestational Diabetes Mellitus - GDM) 

ជាទូទៅជម្ងឺនេះ កើតមានឡើងនៅពេលស្រ្តីមានផ្ទៃពោះ។ វាអាចបង្កើនគ្រោះថា្នក់ចំពោះស្រ្តី ឬ អាចកើតជម្ងឺទឹកនោម ផ្អែមប្រភេទផ្សេងៗ ទៀតពេញមួយជីវិត ។ ភាគច្រើន គឺ រោគទឹក នោមផ្អែម ប្រភេទទី ២ ហើយក៏ អាចបង្កើនភាពគ្រោះថា្នក់ដល់ទារក ដូចជា ការកើន​ឬ លើសទម្ងន់ នឹង កើតរោគទឹកនោមផ្អែមផងដែរ ។

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម គឺ ធ្ងន់ធ្ងរណាស់ (Diabetes is serious)

ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម គឺ ធ្ងន់ធ្ងរក៏ប៉ុន្តែអាចថែរក្សាវាបាន ។ អ្នកដែលមានរោគទឹកនោមផ្អែម ត្រូវការ ជ្រើសរើសម្ហូបអាហារបំប៉នសុខភាពល្អៗ រក្សាទម្ងន់របស់គាត់អោយបានល្អ (សេ្ថរភាពទម្ងន់) និង កម្មវិធីហាត់ប្រាណ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ។

ការថែទាំខ្លួន និងជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមរបស់គាត់ អាចជួយអ្នកជម្ងឺមានអារម្មណ៏ប្រសើរ ទទ្ទឹននិងនោះ អាចជួយអ្នកជម្ងឺជៀសផុតពីបញ្ហាសុខភាពដែលបណ្តាលមកពីជម្ងទឹកនោមផ្អែមដូចជា ៖

  • រោគគាំងបេះដូង (Cardio Vascular Arrest - CVA) និង ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាម (Strokes)
  • បញ្ហាភ្នែក(បញ្ហាក្នុងការមើល ឬ បណា្តលអោយខ្វាក់)
  • ខូចខាតសរសៃប្រសាទដែលអាចបណា្តលអោយដៃ និង បាតជើងរបស់គេ ឈឺស្កៀបៗ ឬ មានអារម្មណ៏ស្ពឹក ។ អ្នកជម្ងឺមួយចំនួន អាចបាត់បង់បាតជើង ឬ ជើងផងដែរ 
  • បញ្ហាក្រលៀន (អាចបញ្តាលអោយក្រលៀនឈប់ដំណើរការឬមិនដំណើរការដូចធម្មតា)
  • ជម្ងឺអញ្ជាញធ្មេញ និង បាត់បង់ធ្មេញ
នៅពេលដែលគ្លូកូសរបស់អ្នកស្ថឹតនៅក្បែរកម្រឹតធម្មតា អ្នកមានអារម្មណ៏ដូចជា ៖
  • មានកម្លាំងដូចមុន
  • មិនសូវអស់កម្លាំង មិនសូវស្រេកទឹក ហើយនោមកាន់តែតិច
  • ជាសះប្រសើរឡើង ការខូចស្បែក (Skin disorder) ឬ ការរលាកក្រពះនោម (Urine Tract Infection - UTI) មានកាន់ តែតិច
  • មានបញ្ហាតឹចតូច ចំពោះភ្នែកស្បែកជើង និង អញ្ជាញធ្មេញ

វិធានការទី២ - យល់អំពីជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមរបស់អ្នក (Understand your diabetes)

ចូរពិភាក្សាជាមួយក្រុមថែទាំសុខភាពរបស់អ្នក អំពីការគ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាម និង កូឡេសេ្តរ៉ូល (Cholesterol)

ការគ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាម និង កូឡេសេ្តរ៉ូល អាចកាត់បន្ថយ ភាពគ្រោះថា្នក់ ដូចជា រោគ គាំងបេះដូង ដាច់សរសៃឈាម ឬ បញ្ហាបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗ ទៀត ពាក់ព៍ន្ធនឹងជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម ។

តេស្តិ៏ (វិភាគ) ឈាម (Blood Test)

តេស្តិ៏ឈាម (Fasting Blood Sugar Test) អាចបង្ហាញអ្នកថា តើគ្លូកុសក្នុងឈាមរបស់អ្នកមាន កើនឡើង ខ្ពស់ដល់កម្រឹតណា ក្នុងអំឡុងពេល ៣ ខែចុងក្រោយ ។ ជាទូទៅអ្នកជម្ងឺ ត្រូវបង្អត់ អាហារចាប់ពីពាក់កណ្តាលអាធ្រាតមុនថ្ងែកំណត់ដែលត្រូវធ្វើតេស្តិ៍ឈាម ។ 

គោលកំណត់ គ្លូកូសក្នុងឈាម គឺ ក្រោម ៧ (mmol/L - as measured by a fasting blood glucose test) ។ 

ក្នុងខណៈដែលកម្រឹតគ្លូកុសក្នុងឈាមខ្ពស់ នោះគឺវាអាចប៉ះពាល់ដល់បេះដូង សរសៃឈាម ក្រលៀន ជើង និង ភ្នែក ។

សម្ពាធឈាម (Blood Pressure)

គោលដៅសម្រាប់មនុស្សភាគច្រើន ដែលមានជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម សមា្ពធឈាម គឺ ស្ថឹតនៅក្រោម កម្រឹត ១៣០/៨០ (Diastolic / Systolic) ។

កាលណាសម្ពាធឈាមខ្ពស់ នោះបេះដូងនឹងធើ្វការធ្ងន់ធ្ងរជាងធម្មតា ហើយវាអាចបណ្តាលអាយ មានរោគគាំងបេះដូង ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាម និង ជម្ងឺក្រលៀន ។ 

កូឡេសសេ្តរ៉ូល (Cholesterol) 

គោលដៅ LDL (Low-density lipoprotein)  ជាទូទៅសម្រាប់មនុស្សភាគច្រើន ដែលមានជម្ងឺទឹក នោមផ្អែម គឺ ក្រោម ១០០ ។ គោលដៅ HDL (High-density lipoprotein)  គឺ លើសពី ៤០ ។

LDL ឬ គូឡេស្តេរ៉ូល "អាក្រក់" អាចបង្កររភាពគ្រោះថា្នក់ការស្ទះសរសៃឈាមរបស់អ្នក ។ វា អាចបណ្តាលអោយមានរោគគាំងបេះដូង ឬ ជម្ងឺដាច់សរសៃឈាម ។

HDL ឬ គូឡេស្តេរ៉ូល "ល្អ" ជួយយកគូឡេសស្តេរ៉ូលចេញពីសរសៃឈាមរបស់អ្នក ។


វិធានការទី ៣ - ថែរក្សាជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមរបស់អ្នក (Manage your diabetes)

អ្នកជម្ងឺភាគច្រើនជៀសផុតពីជម្ងឺទឹកនោមផ្អែមយូររាំរ៉ៃបាន ដោយសារគាត់ទាំងអស់គ្នាថែទាំ សុខភាពរបស់គាត់បានល្អ ដោយសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និង ដឹតដល់ជាមួយក្រុមថែទាំសុខភាព នុងនោះរួមមានការអនុវត្តន៏កម្មវិធីចំបងៗ មួយចំនួនដូចជា ៖

  • ប្រើប្រាស់ផែនការអាហារសម្រាប់ជម្ងឺទឹកនោមផ្អែម (Diabetic diets action plan) ។ ប្រសឹន អ្នកមិនមានផែនការនោះទេ ចូរសុំផែនការនោះ ពីក្រុមថែទាំសុខភាពរបស់អ្នក ។ 
  • បរិភោគអាហារដែលមានសុខភាពល្អដូចជា ផ្លែឈើ បន្លែ និង សាច់ត្រី សាច់ដែលមានជាតិ ខ្លាញ់តឹច សាច់មាន់ ឬ សាច់មាន់បារាំងដែលមិនមានស្បែក សណ្តែកបារាំង ឬ សណ្តែកស្ងួត គ្រាប់ធញ្ញជាតិទាំងមូល (Whole grains & nuts) ទឹកដោះគោ ។ ល ។
  • កម្រឹតបិរមាណក្នុងការបរិភោគសាច់ត្រី សាច់មាន់ សាច់ដែលមានជាតិខ្លាញ់តិច ហើយការចំអឹន គួរតែដុត ឬ អាំងចៀសជាងចៀន ឬ បំពង ។
  • បរិភោកអាហារណាដែលមានជាតិខ្លាញ់ និង ជាតិប្រៃជាអបរិមា ។
  • បរិភោគអាហារបន្លែដែលមានជីវជាតិបំប៉នច្រើន គ្រាប់ធញ្ញជាតិទាំងមូល នំប៌ុងចំណិត បាយ ឬ ប៉ាស្តា (Pasta) ។
  • ហាត់ប្រាណជាប្រចាំ (យ៉ាងហោចណាស់រយះពេល ៣០ វិនាទី ឬ ១ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ) អាស៍្រយទៅតាមសា្ថនភាពសុខភាពអនុគ្រោះ ។
  • រក្សាសេ្ថរភាពទម្ងន់ (ជ្រើសរើសអាហារដែលមានសុខភាពល្អ និង ធ្វើចលនាកាន់តែច្រើន) ។
  • ចូរពិភាក្សា ឬ សុំគេអាយជួយប្រសិនបើមានអារម្មណ៍ទុកព្រួយ ។អារម្មណ៏ទុកព្រួយ អាចជាកត្តាមួយដែលប៉ះទង្កឹចដល់សុខភាពអ្នកជម្ងឺ ។  អ្នកទីប្រឹក្សាសុខភាពផ្លូវចិត្ត  (Counselor) ក្រុមគាំទ្រ (Support group) មិត្តភក្តិ ឬ ក្រុមគ្រួសារ នឹងស្តាប់ការបារម្ភរបស់អ្នក ហើយអាចជួយ អ្នកអោយមានអារម្មណ៏ល្អប្រសើរឡើងវិញ ។
  • រៀនដោះស្រាយភាពតានតឹងផ្លូវចិត្ត (Stress) : ភាពតានតឹងផ្លូវចិត្ត អាចបង្កើនគ្លូកូស ក្នុងឈាមរបស់ អ្នក ។
  • ទទួលទានថ្នាំតាមការកំណត់បញ្ជារបស់វេជ្ជបណ្ឌឹតទោះបីអ្នកមានអារម្មណ៏ល្អក្តី ។
  • ចូរពិភាក្សាជាមួយវេជ្ជបណ្ឌឹតប្រសិនបើអ្នកមិនអាចទឹញថ្នាំណាមួយបាន ឬ មានផលវិបាក បណ្តាលមកពីព្រិត្តកម្មថ្នាំណាមួយ ។
  • ពិនិត្យជើងរបស់អ្នកជារៀងរាល់ថ្ងៃ ក្រែងមានមុត ដាច់ពងស្បែក កន្ទួលក្រហម ឬ ហើម ។
  • ចូរពិភាក្សាជាមួយវេជ្ជបណ្ឌឹតរបស់អ្នកពីការឈឺចាប់ដែលមិនបាត់ទៅវិញ ។
  • រក្សាសុខភាពមាត់: ដុសធេ្មញរបស់អ្នក និង ប្រើខ្សែកូតសំអាតធ្មេញជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បី ជៀសវាងបញ្ហាកើតឡើងដល់មាត់ ធេ្មញ និង អញ្ជាញធ្មេញរបស់អ្នក ។
  • ពិនឹត្យមើលគ្លូកូសក្នុងឈាមរបស់អ្នកតាមការណែនាំពីវេជ្ជបណ្ឌឹត ។
  • ពិនឹត្យមើលសម្ពាធឈាមរបស់អ្នក ប្រសិនបើមានការណែនាំពីវេជ្ជបណ្ឌឹតអ្នក ។
  • ចូរពិភាក្សាជាមួយវេជ្ជបណ្ឌឹតរបស់អ្នកជាបន្ទាន់ ប្រសិនបើមានបញ្ហាប្រែប្រួលណាមួយ ក្នុងភ្នែក។
  • ឈប់ជក់ បារីពិសារស្រា ។

វិធានការទី ៤ ទទួលការថែទាំជាប្រចាំទៀងទាត់ ដើម្បីជៀសផុត ពីបញ្ហា (Get routine care to avoid problems)

ជួបជាមួយក្រុមថែទាំសុខភាពរបស់អ្នក តាមការណែនាំរបស់គេ និង តាមកាតកំណត់ទុក ដើម្បី រកមើលតាមដានបន្ថែម ឬ ព្យាបាល អោយទាន់ពេល (ពិភាក្សា តើអ្នកអាចទទួលយកវិធាន ការថ្មីឬបន្តអនុវតកម្មវិធីដដែលនោះ ដើម្បីសំរេចគោលដៅរបស់ អ្នក) ។

ពេលទៅជួបម្តងៗ ចូរ
  • ពិនិត្យសម្ពាធឈាម
  • ពិនិត្យជើង
  • ពិនិត្យទម្ងន់ (weight)
  • ពិនិត្យផែនការថែទាំ ដូចមានរៀបរាប់ក្នុងវិធានការទី ៣

ធ្វើតេស្តិ៏ឈាម (Fasting blood test): ត្រូវអនុវត្តតាមការកំណត់របស់វេជ្ជបណ្ឌឹតរបស់អ្នក (ជាទូទៅគឺ ២ ដងក្នុងមួយឆ្នាំ) ឬ អាចញឹកញាប់ជាងនេះប្រសិនបើវាលើសពី ៧ mmol/L ។


Source: 

Saturday, January 18, 2014

ដំណើរការនៃការស្លាប់ (The Dying Process)

កើត ---> ចាស់ --- >   ឈឺស្លាប់


(សូមបញ្ជាក់ថា អត្ថបទនេះយោងទៅតាមការសង្កេតជាទូទៅ នឹង បទពិសោធន៏របស់ខ្ញុំកន្លងមក - ជាបុក្គលិកបំរើការងារនៅក្នុងមណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់)


ដំណើរការនៃការស្លាប់

ប្រសិនបើលោកអ្នកពុំដែលឃើញនរណាម្នាក់ស្លាប់ នោះលោកអ្នកប្រហែល ជាខ្លាចអំពីអ្វី ដែល នឹងកើតឡើងមិនខាន ។

តាមធម្មតានិងជាទូទៅខណៈពេលនៃការស្លាប់នោះ អ្នកជម្ងឺ គឺ ស្ថឹតនៅសា្ថនភាពពោរពេញដោយ
សេចក្តីសុខ (តាមរយះការថែទាំដើម្បីអោយធូរស្រាយពីការឈឺចាប់ - Palliative Care) ។

ការមើលដែទាំអ្នកជំម្ងឺក្នុងរយៈពេល  - ៣ សបា្តស៍ នឹង ក្នុងថ្ងៃចុងក្រោយនៃជីវិតរស់នៅ អាចជា កាពតាតឺងក្នុងចិត្ត និងតម្រូវអោយមានការខិតខំ ការអត់ធ្មត់ជាច្រើនទៀត ។ ក្នុងខណះនោះដែរ  មនោសច្ចេតនា និងភាពរំជួបរំជួលចិត្តផៀងៗ គា្នអាចលេចឡើងនៅពេលនោះ ។

អ្នកមើលថែទាំ ជាញឹកញាប់ព្រួយបារម្ភថា ការស្លាប់ពោរពេញទៅដោយការឈឺចាប់ ចំពោះអ្នក  ជម្ងឺ ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពេលវេលាមុនការស្លាប់ ជាទូទៅ ពោរពេញទៅដោយ សេចក្តីសុខ ។ ការប្រែប្រួលក្នុងចលនាដកដង្ហើមជាសនឹ្សមៗ ដែលអាចកើតឡើងក្នុងរយះ ពេល ២ - ៣ថ្ងៃ ។ រូប រាងកាយ ចាប់ផ្តើមបណ្តាលអោយជីវឹតចាកចេញទៅ ។ តែប្រសិនបើមាន ភាពអន្ទះអទ្ទែងណាមួយ កើតមានឡើង នោះគេអាចព្យាបាលបាន។

ទោះជាយ៉ងនេះក្តីពុំមានមុខសញ្ញាទាំងឡាយដែលបានពិភាក្សា ឬ លើកឡើងនេះ នឹងកើតមាន ឡើងចំពោះអ្នកជម្ងឺគ្រប់រូបគ្នានោះទេ ។ ជួនកាលសញ្ញាទំាងនេះ កើតឡើងក្នុងរយះពេល២ ឬ ៣ ម៉ោងមុនការស្លាប់ ឬ ជួនកាលអាចកើតឡើង ២ - ៣ថ្ងៃ មុនការស្លាប់។ សញ្ញាផ្នែករាងកាយ ទាំងនេះ គឺ ជាផ្នែកនៃដំណើរការធម្មតា តាមធម្មជាតិនៃរូបរាងកាយរបស់អ្នកជម្ងឺ ដែលបង្អង់ល្បឿន ចុះបន្តិចម្តងៗ ។

ក្រៅអំពីមុខសញ្ញាដែលបានពិពណ៍នាខាងលើនេះ លោកអ្នកអាចកត់សម្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរដទៃ ទៀត ដែលអាចធ្វើអោយលោកអ្នកបារម្ភ ។ 

លោកអ្នកអាចផ្តល់គុណប្រយោជន៏ដ៏សម្បើមដល់អ្នកជម្ងឺដែលអ្នកកំពុងមើលថែ ដោយគ្រាន់តែ អង្គុយជាមួយគេ កាន់ដៃគេ ហើយនិយាយជាធម្មតា នោះនឹងធ្វើអាយគេមានទំនុចិត្តសារជាថ្មី ។ទោះបីនៅខណៈដែលអ្នកជម្ងឺមិនមានការឆ្លើយតបក្តី គឺ គេប្រហែលជាអាចសា្តប់នូវពាក្យសម្តីដែល លោកអ្នកនិយាយទៅគេ ។ 



Friday, January 17, 2014

2 (fruits) and 5 (vegetables)








Eating plenty of fruit and vegetables not only contribute to good health but also protects against a number of diseases and helps maintain a healthy weight.

The recommended fruit and vegetables consumption per day for adults is at least 2 (Two) serves of fruit and 5 (Five) serves of vegetables each day.

Source: Queensland Health "Gofor2and5"

Monday, January 6, 2014

មណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ ម៉ាសូនីកឃែរ

មណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ ម៉ាសូនីកឃែរ ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថា ជាមណ្ឌលធំជាងគេ បង្អស់ក្នុងប្រទេសអូស្រ្តាលី ។ មណ្ឌលនេះស្ថឹតនៅក្នុងេខេត្ត  Queensland ។ បច្ចុបន្យនេះ មានអ្នក ស្នាក់នៅប្រមាណជា ៥០០នាក់ ។


 ចម្ងាយប្រហែលជា ៨០០មែត្រ ពីមាត់ទឹក

អាគារនេះបានចុះក្នុងបញ្ជី Heritage Building





រូបភាពពីខាងមុខ


អាគារថ្មី


អគារថ្មី





អាគារថ្មី





Sunday, January 5, 2014

ស្វែងយល់អំពីខួរក្បាល (Brain Basic - 3D model)

Two days ago, I walked in a totally different environment, in hope to learn and understand in-depth the affects of trauma brain injury on individual. At the end of the shift, I realized that I need to refer to the anatomy & physiology text book, and do some research on the net for some interested website that will help further my learning and understanding.

What I have learned so far is that Our human brain is incredibly complex but yet it is very fascinating. 

As you can see from the picture on the left, each parts of the brain are colored codes. For instance, red - Frontal lobes,  yellow - Parietal Lobe. etc. 

 Actual Human Brain

Each lobe involves in different functions. For instance, the two frontal lobes located behind the forehead and are the larger parts of the brain. They  are involved in:-
  • planning
  • organizing
  • problem solving
  • memory
  • impulse control
  • decision making
  • selective attention
  • control our behavior and emotions.
Click here ---> Basic Brain to explore the Brain - 3D Model and learn more of the functions of other lobes.


Source: brainline.org (preventing, treating and living with trauma brain injury -TBI)


Thursday, January 2, 2014

ស្វែងយល់អំពីឈ្មោះថ្នាំពេទ្យ (Name for medicines - Branded & Generic Name)

A branded medicine is the original product that has been developed by a pharmaceutical company.

Note: Because pharmaceutical companies invest considerable amounts of money to develop a new medicine, they are given right to manufacture and distribute the medicine for a period of time.



Paracetamol



Generic medicines are which contain in the same active ingredient (the ingredient which acts to cure the condition the medicine is used to treat) in the same quantity as a branded-name medicine.

Note: Once the patent for the original product has run out, the pharmaceutical company who developed the medicine no longer has the exclusive right to produce and distribute the medicine. other pharmaceutical companies are able to create their own vision of the medicine.

The type and quantity of the active ingredient in the generic product is the same as the branded vision but the inactive ingredients are slightly different.

The medicine is sold under a different brand name and it may look different. I(.e. colour or shape) to the original.




Panadol


Panamax


Febridol


Tylenol


Doliprane

Quitadol